Ատամնային իմպլանտացիայում կարևոր տեղ է ընձեռվում իմպլանտատների առաջնային կայունության ապահովման ժամանակ իմպլանտատ-ոսկոր լարվածադեֆորմացիոն վիճակի սահմանափակմանը` հետագա ոսկրագոյացման ապահովման համար: Այդ նպատակով պրակտիկ ստոմատոլոգիայում առաջին անգամ օգտագործվել է մեխանիկայի բնագավառում հայտնի բևեռաօպտիկական մեթոդը: Այս նպատակով կատարված սույն հետազոտությունը իրականացվել է ՀՀ ԳԱԱ մեխանիկայի ինստիտուտի և ՀՀ ԱՆ ԱԱԻ ընտանեկան ստոմատոլոգիայի ամբիոնի մասնագետների համագործակցությամբ: 

Բևեռաօպտիկական մեթոդը մեխանիկական և օպտիկական լարումաչափերի նկատմամբ ունի մի կարևոր առավելություն: Եթե վերջին երկուսը ինֆորմացիա են տալիս միայն առանձին տեղամասերի կամ կետերի վերաբերյալ, ապա բևեռաօպտիկական մեթոդը պարզում է լարումների բաշխման ամբողջ պատկերը: Մեթոդի այս առանձնահատկությունը թույլ է տալիս համեմատաբար հեշտ ուսումնասիրել լարումների դաշտը, այսինքն` որոշել լարումների մեծությունն ու ուղղությունը ուսումնասիրվող տիրույթի համար: 

Բևեռաօպտիկական մեթոդը հիմնականում կիրառվում է այն դեպքերում, երբ համեմատա-բար պարզ երկրաչափական ձևով և եզրային պայմաններով մարմինների համար նախատեսված հաշվարկային մեթոդներով հնարավոր չէ կամ շատ դժվար է որոշել լարումների և դեֆորմացիաների ամբողջական պատկերը: Բևեռաօպտիկական մեթոդը կիրառվում է նաև նոր հաշվարկային մեթոդների մշակման և ստուգման նպատակով: 

Իզոտրոպ միջավայրում լույսը բոլոր ուղղություններով տարածվում է նույն արագությամբ: Մտնելով անիզոտրոպ կամ բյուրեղային միջավայր` լույսի ճառագայթը սովորաբար բաժանվում է երկու հարթ բևեռացված բաղադրիչների, որոնք տարածվում են տարբեր արագություններով: Այս երևույթը կոչվում է կրկնակի ճառագայթաբեկում: Այդ երկու հարթություններում բևեռացված լույսի բաղադրիչների արագությունները հակադարձ համեմատական են այդ հարթություններում միջավայրի բեկման ցուցիչներին: 

Որոշ թափանցիկ, իզոտրոպ նյութեր բեռնավորման ընթացքում փոխում են իրենց օպտի-կական բնութագրերը` դառնալով օպտիկապես անիզոտրոպ, օրինակ` բյուրեղները: Այդ նյութերի նշված հատկությունների վրա էլ հիմնված է բևեռաօպտիկական մեթոդը: Բեռնվածքի ազդեցության դեպքում, ժամանակավոր կրկնակի ճառագայթաբեկման հատկությունը կոչվում է լուսաառաձգականություն: Ինչպես բյուրեղային միջավայրի, այնպես էլ բեռնվածքի ազդեցության տակ իզոտրոպ նյութերի կրկնակի ճառագայթաբեկման օպտիկական հատկությունները կարելի է բնութագրել բեկման ցուցիչների էլիպսոիդով: Համաձայն Մաքսվելի` գլխավոր օպտիկական առանցքները համընկնում են գլխավոր լարումների ուղղությունների հետ, իսկ բեկման ցուցիչների էլիպսոիդի առանցքների երկարությունները համեմատական են կիրառված բեռնվածքին, ինչը թույլ է տալիս բավականին հեշտ օպտիկական անիզոտրոպիան կապել գլխավոր լարումների մեծությունների հետ: Առաձգականության տեսության հարթ խնդրի պայմաններում, երբ երրորդ լարումը կամ բացակայում է, կամ հաստատուն է` ըստ թիթեղի հաստության, լույսը տարածվում է թիթեղում երկու առանձին ճառագայթների տեսքով, որոնք բևեռացված են գլխավոր հարթակներում: Բեռնավորված d հաստությամբ թիթեղով անցման դեպքում այդ ճառագայթների օպտիկական քայլի δ տարբերությունը որոշվում է հետևյալ բանաձևով` , (1) որտեղ.σ1 և σ2 – կոչվում են գլխավոր լարումներ: Դրանք այն լարումներն են, որոնց ուղղահայաց հարթություններում բացակայում են շոշափող լարումներ:

Cσ - գործակից է, որին հաճախ անվանում են լարումների հարաբերական օպտիկական գործակից: Ներկայումս Cσ -ի մեծությունը չափվում է 10-7 սմ2/կգ միավորով:

(1) բանաձևը կոչվում է Վերտգեյմի օրենք, որն էլ լուսաառաձգականության հիմնական օրենքն է, որով կապ է հաստատվում նյութի օպտիկական հատկությունների և լարվածային վիճակի միջև: Ներկայումս բևեռաօպտիկական մեթոդի համար մոդելների պատրաստման ժամանակ ամենալայն կիրառությունն ունեն էպօքսիդային խեժերը: 

Նյութերը և մեթոդները 

Բևեռաօպտիկական մեթոդով զսպախցուկային ներտունկների և ծնոտի համատեղ աշխա-տանքը մոդելավորելու նպատակով պատրաստվել են նմուշներ: Մոդելների պատրաստման համար վերցրել ենք էպօքսիդային խեժ, պատրաստվել են 5.5մմ հաստությամբ թիթեղներ: ՆԺ-16 տեսակի էպօքսիդային խեժից ստացված էպօքսիդային խեժի առաձգականության մոդուլը 3100ՄՊա է, իսկ սպունգանման ոսկրերի առաձգականության մոդուլը 5000ՄՊա է: Դա նշանակում է, որ մոդելում և ծնոտի սպունգանման ոսկրում իմպլանտատի շուրջը լարվածադեֆորմացիոն վիճակները կլինեն բավականին մոտ:

Նկ. 1. Կոնական և գլանային իմպլանտատները տեղադրված սալիկի մեջ

Արդյունքները և դրանց քննարկումը

Շատ կարևոր է, որ օպտիկական ակտիվ նյութը օժտված լինի լավ կապակցման հատ-կությամբ տիտանի նկատմամբ: Էպօքսիդային խեժից պատրաստված թիթեղները ունեն այդ հատկությունը, ինչով և պայմանավորված է էպօքսիդային խեժի և իմպլանտատների համատեղ աշխատանքը մեր փորձերում: 

Այս մեթոդը հնարավորություն է տալիս համեմատելու կոնական և գլանային զսպախցու-կային ներտունկների շուրջը լարվածադեֆորմացիոն վիճակները:

Նկ. 2 Կոնական և գլանային ներտունկների շուրջը լարվածային վիճակների գունային պատկերը

Նկ. 2-ում ցույց են տրված այդ վիճակներն արտահայտող գունային իզոգծերը, որը և ապացուցում է մեր նախորդ [3] աշխատանքում բերած արդյունքների հավաստիությունը, համաձայն որի գլանային ներտունկի շուրջը մոտ 22% լարումներն ավելի մեծ են, քան կոնական ներտունկի շուրջը նրանց նույն բացվածքի դեպքում:

Գրականություն

1. Григорян К.Л, Мусаелян С.Л. Об одном методе соединения зубных имплантатов с костной тканью. Известия АН РА, 2001, т. 54, 4, с. 54-60.
2. Проблемы прочности в биомеханике. Под ред. И.Ф. Образцова, М.: Высшая школа, 1988.
3. Կասյան Հ.Է., Գրիգորյան Կ.Լ., Մուսայելյան Ս.Լ. Զսպախցուկային ներտունկների կոնական տարբերակի կիրառման նպատակահարմարությունը: ԱԱԻ, Գիտաբժշկական հանդես, 2011, 1, էջ 47-51: