Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Առողջապահություն 1.2009

Երկարատև ճնշման համախտանիշ (crush-սինդրոմ )

Երկարատև ճնշման համախտանիշի (ԵՃՀ) ախտաբանական մեխանիզմների և ձևաբանական դրսևորումների ուսումնասիրությունը չի կորցրել իր առօրեականությունը։ Դիտարկվող ախտաբանությանը հանգեցնող պայմանների առաջացման հնարավորությունը մշտապես առկա է, իսկ բնական աղետների ժամանակ վնասվածքներից առաջացած ախտահարումը, որպես կանոն, զանգվածային բնույթ է կրում։ Դրան զուգընթաց, զարգացող ԵՃՀ-ն վնասվածքների հետևանքով առաջացած հիվանդությունների թվում ամենածանրերից մեկն է։


Փորձի իրականացման ընթացքում կիրառված մոդելը հնարավորություն է ընձեռել հարուցել ԵՃՀ-ի ոչ ծանր` այն գուցե թե կարելի է անվանել թեթև ձև, որն իր հերթին թույլ է տվել հասնել, ա) կենդանիների գոյատևմանը մինչև փորձի ավարտը, այն է` ապասեղմումից մեկ ամիս հետո, բ) ԵՃՀ-ի կայացած մոդելի ստացմանը, որը հաստատված է`

 

  • կմախքային մկանի, երիկամների, լյարդի, սրտամկանի, իմունային համակարգի օրգանների ձևաբանական փոփոխություններով,
  • լիմֆոցիտների շարժունակության և էմբրիոնային կարդիոմիոցիտների կծկման ունակության նկատմամբ օրգաններից վերցված շիճուկի ու էքստրակտների տոքսիկությամբ,
  • փորձնական կենդանիների շիճուկում և օրգաններում ցիտոկինների պարունակության զգալի փոփոխություններով։

 

ԵՃՀ-ի ախտածագման ամենակարևոր օղակներից է տոքսեմիան, ընդ որում, արյան հոսք են ներթափանցում մեծ քանակությամբ տոքսիկ (թունահար) հատկություններով օժտված տարատեսակ ագենտներ։ Հյուսվածքի կուլտուրայում լիմֆոցիտների կենսունակության ու էմբրիոնային կարդիոմիոցիտների կծկման ակտիվության բացահայտման նպատակով անցկացված թեստերի միջոցով պարզվել է, որ փորձնական մոդելի կիրառման պայմաններում իրականացված ԵՃՀ-ի դեպքում ապասեղմումից մեկ շաբաթ և մեկ ամիս հետո փորձնական կենդանիների արյան շիճուկը, ինչպես նաև սրտի և երիկամների էքստրակտներն օժտված են արտահայտված տոքսիկությամբ։ Ընդ որում, շիճուկը հյուսվածքային էքստրակտներից ավելի տոքսիկ է, իսկ երիկամների էքստրակտն ավելի տոքսիկ է, քան սրտինը։ Ուսումնասիրված նմուշների տոքսիկության աստիճանն ապասեղմումից հետո առաջին ամսվա վերջում նվազում էր` չհասնելով նախնական մակարդակին։


ԵՃՀ-ի վաղ շրջանում օրգաններից վերցված նմուշների ուսումնասիրման արդյունքում ստացված տվյալները թույլ են տալիս ենթադրել, որ տարբեր օրգանների նման (սրտամկան, ավշահանգույցներ, ուրցագեղձ, երիկամներ, լյարդ, բջիջների ախտահարման գերկառուցվածքային դրսևորումները տեղ են գտնում զարգացող ԵՃՀ-ի բոլոր փուլերում` առաջին րոպեներից մինչև ապասեղմումից մեկ ամիս հետո ընկնած ժամանակահատվածում։ Նշված դրսևորումները վնասում են բջիջների և ոչ բջջային կառուցվածքային միավորների ինչպես թաղանթային (պլազմոլեմ, միտոքոնդրիաներ, միջուկային թաղանթ և այլն), այնպես էլ ոչ թաղանթային (քրոմատին, միոֆիբրիլներ) բաղկացուցիչ մասերը` նպաստելով դրանց զարգացմանը օրգանների ինչպես պարենխիմատոզ, այնպես էլ ստրոմալ բաղադրիչներում։


Վերը նկարագրված փոփոխությունները տարբերվում էին որոշ ընդհանուր հատկանիշներով, դրանք ծագում էին և ապասեղմումից հետո առնվազն մեկ ամիս չէին անհետանում։ Ընդ որում, զգալի փոփոխությունների էր ենթարկվում միջուկի միտոքոնդրիալ ապարատը, իսկ մկանային հյուսվածքի կառուցվածքային ֆունկցիոնալ միավորներում` միոֆիբրիլները։ Փոփոխություններն այլընտրանքային բնույթ էին կրում ու արտահայտվում էին դեստրուկցիայի նախանշաններով` երբեմն վերածվելով նեկրոզի (մեռուկացման)։ Դրանք առավել արտահայտված էին «արյուն-հյուսվածք» պատնեշի հատվածում։ Արյունատար մազանոթների պատի գերկառուցվածքային վիճակն այս դեպքում վկայում էր հեմատոհյուսվածքային պատնեշի գերթափանցիկության մասին։ Հատուկ ուշադրության են արժանի նաև ներբջջային վերականգնողական պրոցեսների թույլ արտահայտվածությունն ու դանդաղ զարգացումը։


Չնայած տարբեր օրգանների բջիջներում ախտահարույց պրոցեսների (հիպոքսիա, ացիդոզ, միկրոշրջանառության խանգարումներ, լիպիդների պերօքսիդացման ակտիվացում և այլն) զարգացմանը նպաստող բազմաթիվ հնարավոր պատճառների առկայությանը, տվյալ փորձի ընթացքում մի կողմից տոքսեմիայի տևողության ու արտահայտվածության աստիճանի և, մյուս կողմից, բջջային ախտահարման գերկառուցվածքային դրսևորումների միջև ակնհայտ համահարաբերակցությունը թույլ է տալիս ենթադրել, որ նշված ախտահարումների զարգացումը զգալի չափով պայմանավորված է տոքսիկ գործոնի ցիտոպաթոգեն (բջջախտածին) ազդեցությամբ։


Իմունային պաշտպանական օրգանների համակարգը ներգրավվում է ԵՃՀ զարգացման գործընթացին։ Գերկառուցվածքային ախտահարման դրսևորումներին զուգընթաց, ի հայտ են գալիս ակտիվացման նախանշաններ, որոնք ուղղված են բջջային և հումորալ իմունիտետի ռեակցիաների (հակազդումների) զարգացմանը։


Առաջին անգամ փորձնական պայմաններում ճնշման ենթարկված կենդանիների արյան շիճուկի և օրգանների էքստրակտների մի շարք ցիտոկինների (ինտերլեյկիններ -1, -2, -6, g-ինտերֆերոն) ուսումնասիրությունը թույլ է տվել բացահայտել նշված ցուցիչների էական և տարաբնույթ փոփոխություններ, որոնք վկայում են ախտահարման զարգացման գործընթացներում իմունագենեզի միջանկյալ օղակի ու այլ ռեակտիվ պրոցեսների վաղ (անմիջապես ապասեղմումից հետո) ի հայտ գալու մասին։ Հետազոտության արդյունքները վառ ապացույց են այն փաստի, որ նկարագրված փորձի պայմաններում հնարավոր է կարգավորող նյութերի միջոցով ազդել ԵՃՀ-ի դեպքում ընթացող ախտահարման զարգացման առանձին դրսևորումների վրա։ Այսպես, փորձնական կենդանիներին ուրցագեղձի հորմոնի` թիմուլինի ներարկման դեպքում լիմֆոցիտների կենսունակության ու էմբրիոնային կարդիոմիոցիտների կծկման ունակության նկատմամբ շիճուկի և հյուսվածքային էքստրակտների տոքսիկությունը նվազում էր։ ԵՃՀ-ի սկզբնական փուլում a-տոկոֆերոլի ներարկումները նպաստում էին ներբջջային կառուցվածքների ամբողջականության որոշակի պահպանմանը, իսկ նույն ժամանակահատվածում նատրիումի նուկլեինատի ներարկումը նպաստում էր օրգաններում վերականգնողական պրոցեսների զարգացմանը։ Չնայած հետազոտությունները դեռևս շարունակվում են, այնուամենայնիվ, ստացված տվյալները թույլ են տալիս ենթադրել, որ տվյալ ուղղությամբ հետագա ուսումնասիրությունները թերևս օգտակար կլինեն բազմաթիվ հարցեր պարզաբանելու տեսանկյունից։


Այսպիսով, ԵՃՀ-ի փորձնական անգամ ամենաթեթև տարբերակին բնորոշ են.

 

  • արյան շիճուկի և սրտի, երիկամների էքստրակտների հյուսվածքային զգալի տոքսիկությունը,
  • տարբեր օրգաններում գերկառուցվածքային ախտահարման արտահայտված դրսևորումներն ու ապասեղմումից հետո դրանց առնվազն մինչև մեկ ամիս գոյատևումը,
  • ֆերմենտային ակտիվության և էմբրիոնային կարդիոմիոցիտների կծկունակության նվազումն ու հեմատոհյուսվածքային պատնեշների գերթափանցիկության ձևաբանական ախտանիշները,
  • ախտաբանական պրոցեսների մեջ իմունային օղակի ու ցիտոկինների ներգրավումն ու վերականգնողական պրոցեսների դանդաղ զարգացումը։

 

Բացահայտվել է նաև, որ սկզբնական փուլում փորձնական կենդանիներին հակաօքսիդանտների (հակաթունային հատկություններով նյութերի), իմունակարգավորող ու խթանիչ (ստիմուլացնող) հատկություններով նյութերի ներարկումը հնարավորություն է ընձեռում որոշակի չափով մեղմել բարդ ախտաբանական գործընթացքը։

Գրականության ցանկ

  1. Азнаурян А.В., Белоусова Т.Д., Шамоян Р.С. Морфо-функциональная характеристика миокарда в условиях гипербарии. //Ж. эксп. и клин, мед.: 1988.-Т. XXVIII.- N 6. -С. 45-47.
  2. Соков С.Л., Соков Л.П. Информационное моделирование адаптационных синдромов травматических стресс-ситуаций. Вестник Росс. унив. дружбы народов. // Серия “Медицина”: 1999.-N 1.- С. 91-93.
  3. Усов А.И., Васягина Т.И., Стельникова И.Г. Комплексная морфо-функциональная характеристика мозгового вещества надпочечников и синоаурикулярной области сердца собак после 30-суточной гипокинезии. // Морфология: 2005 - т. 127. - N 2. - с. 47-51.
  4. Von Shroeder H.P., Botte M.J. Crush-syndrome of the upper extremity.// Hand Clin.- 1998. - V. 14, N 3.-5. 451-456.

Հեղինակ. Արտաշես Ազնաուրյան. Երևանի Մ. Հերացու անվան ՊԲՀ մորֆոլոգիայի ամբիոնից
Սկզբնաղբյուր. Առողջապահություն 01.2009
Աղբյուր. med-practic.com
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Արգանդի վզիկի քաղցկեղ

Հայաստանում տարեկան բազմաթիվ կանայք մահանում են արգանդի վզիկի քաղցկեղից։ Մահվան յուրաքանչյուր դեպք ինքնին ցավալի է, բայց այս դեպքում կրկնակի ցավալի է, քանի որ այն կարելի էր կանխել...

Ուռուցքաբանություն Պերինատոլոգիա, մանկաբարձություն և ուրո-գինեկոլոգիա
Շագանակագեղձի բարորակ հիպերպլազիայի առանձին տեսակների ձևաբանությունը

Ժամանակակից ուրոպաթոլոգիայի արդիական խնդիրներից է շագանակագեղձի բարորակ հիպերպլաստիկ գործընթացների տարբերակումը չարորակ ախտահարումներից։ Դա առավել դժվար է, երբ հետազոտվում է սահմանափակ քանակությամբ նյութ...

Ուրոլոգիա
Բրուցելոզ
Բրուցելոզ

Բրուցելոզը գյուղատնտեսական կենդանիներից մարդուն փոխանցվող վարակիչ հիվանդություն է։ Նրանով հիվանդանում են բոլոր ընտանի կենդանիները` խոշոր և մանր եղջերավորները, խոզերը, ուղտերը, ձիերը, շները, ինչպես նաև թռչունները...

Վարակաբանություն
Բնակչության ծայրահեղ խոցելի խմբերի իրավունքներն ու ազատությունները առողջապահության բնագավառում

Առողջապահության բնագավառում հասարակության առանձին խավերի` բնակչության ծայրահեղ խոցելի խմբերի իրավունքները երաշխավորվում են ինչպես ներպետական իրավական ակտերով...

ՀՀ օրենքներ
Խոսենք այդ մասին. ձեռնաշարժություն

Հիվանդագին է, եթե չափից ավելի է... Ձեռնաշարժությունը (ձեռնահարություն, օնանիզմ, մաստուրբացիա, իպսացիա) սեփական սեռական կամ էրոգեն` տարփածին գոտիների արհեստական գրգռումն է` սեռական բավարարվածություն ստանալու...

Սեքսոլոգիա
Ցավեր սրտի շրջանում. հուշում է սրտաբանը
Ցավեր սրտի շրջանում. հուշում է սրտաբանը

Կրծքավանդակի ձախ մասում` սրտի շրջանում ցավեր են առաջացել։ Դա ի՞նչ է նշանակում։ Եթե կարողանանք ինքներս որոշել այդ ցավերի բնույթը, ապա դրանք շատ բան կհուշեն...

Սրտանոթաբանություն Ցավ
Վիրուսային b հեպատիտի կլինիկական տարբերակները և հղի կանանց բուժման նորագույն մոտեցումները

Վիրուսային B հեպատիտը (ՎԲՀ) ժամանակակից առողջապահության կարևոր խնդիրներից է։ Ըստ ԱՀԿ-ի տվյալների, դրանով տառապում է աշխարհի բնակչության գրեթե 350 միլիոնը։ Առավել հաճախ այն առկա է ՎԲՀ վարակակրության ձևով։ Այդ տեսակետից առավել անբարենպաստ են...

Վարակաբանություն Պերինատոլոգիա, մանկաբարձություն և գինեկոլոգիա
Սաղմնային պրոտեոգլիկանները և նեյրոդեգեներատիվ ախտաբանությունը

Վերջին տասնամյակների ընթացքում զգալիորեն շատացել են նեյրոդեգեներատիվ հիվանդությունների նոզոլոգիական և ախտահամալիրային դրսևորումները։ Դրանց թվին առաջին հերթին պատկանում է անոթային թուլամտությունը, որի հիմքում ընկած է գլխուղեղի...

Նյարդաբանություն
Երեք տարեկանի ճգնաժամը
Երեք տարեկանի ճգնաժամը

Երեք տարեկանի շրջանը երեխայի ես-ի ձևավորման բեկումնային փուլերից է։ Երկարատև քանակական փոփոխություններից հետո որակական վերակառուցում է տեղի ունենում. երեխան սկսում է հստակորեն գիտակցել իր ես-ը, առանձնացնել...

Երեխայի դաստիարակությունը և հոգեկան առողջությունը
Միավ վարակ կրողների կենսաբանական և վարքագծային ցուցանիշների դինամիկան 2002-2007թթ. ընկած ժամանակահատվածում

2007թ. հոկտեմբեր-նոյեմբեր ամիսներին ՄԻԱՎ-ի նկատմամբ խոցելի խմբերի` թմրամիջոցների ներարկման եղանակով օգտագործողների (ԹՆՕ-ների), մարմնավաճառների, հոմոսեքսուալ (տղամարդկանց հետ սեռական...

Վարակաբանություն Վեներաբանություն
Տուբերկուլոզն այսօր

Օֆլոքսացինի շարքի դեղեր, կապրեոմիցին, ՊԱՍԿ, պրոտիոնամիդ), որոնք այժմ կիրառվում են միայն Երևանի Շենգավիթի, Մալաթիա-Սեբաստիայի, Դավիթաշենի, Աջափնյակի ¥փորձարարական¤ համայնքներում բնակվող հիվանդների բուժման համար...

Վարակաբանություն
Երաժշտական աղմուկը և վարորդը
Երաժշտական աղմուկը և վարորդը

Երևանի բնակչության հիմնական փոխադրամիջոցը այժմ երթուղային տաքսիներն են։ Դրանք հարմարավետ են ու արագաշարժ։ Սակայն պետք է ասել, որ վարորդների աշխատանքը դեռևս հեռու է բավարար լինելուց...

Հոգեկան առողջություն
Հազ
Հազ

Հազը հիվանդություն չէ, այլ օրգանիզմի պատասխան ռեակցիան է շնչառական ուղիներում ընթացող տարբեր ախտաբանական պրոցեսների նկատմամբ։ Երկարատև կամ նոպայաձև հազը սովորաբար անհանգստություն շատ է պատճառում...

Շնչառական համակարգ
«Արևային վիտամինը» կօգնի պահպանել ուղեղի աշխատանքը
«Արևային վիտամինը» կօգնի պահպանել ուղեղի աշխատանքը

Բացահայտվել են նախկինում ռախիտից և օստեոպորոզից փրկիչ համարվող D վիտամինի նոր հատկությունները։ Պարզվում է, որ այն ունակ է կանխելու ծերունական թուլամտությունը, որը լայնորեն տարածված է երկարակյացներով...

Վիտամիններ և միներալներ Նյարդաբանություն

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ