Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Մեդիցինսկիյ Վեստնիկ Էրեբունի 1-4.2004 (17-20)

Վերարտադրողական դիսֆունկցիան էպիլեպսիայով կանանց շրջանում

Բանալի բառեր. էպիլեպսիա, էնդոկրին արատներ, հակաէպիլեպտիկ դեղեր

Էպիլեպսիայով հիվանդների բուժման հիմնական օրենքն է կլինիկական արդյունավետության և անցանկալի կողմնակի ազդեցությունների գիտակից հավասարակշռությունը [1]: Սակայն, էպիլեպսիայով հիվանդների բուժման ճանապարհին հանդիպում են բազմաթիվ պաթոլոգիական վիճակներ և հիվանդություններ, որոնք հետազոտություն և բուժում են պահանջում: Այս փոփոխությունների մի մասը որպես կոմորբիդություն է գնահատվում, մյուսները՝ բուն էպիլեպսիայի կամ հակաէպիլեպտիկ դեղերի (ՀԷԴ) օգտագործման բարդություն: Վերջիններիս թվին են պատկանում էնդոկրին արատները, մասնավորապես, կանանց վերարտադրողական համակարգն ախտահարող արատները, ինչպիսիք են, օրինակ, պոլիկիստոզ ձվարանների սինդրոմը (ՊԿՁՍ), հիպոթալամիկ ամենոռեան, վաղաժամ ձվարանային անբավարարությունը և այլն [15,20,21,23]: Այս ախտահարումներն են, որ պայմանավորում են էպիլեպսիայով կանանց շրջանում վերարտադրողական էնդոկրին արատների (ՎԷԱ) նման բարձր հաճախականությունը [40]: ՎԷԱ-երը, ինչպես, օրինակ, ՊԿՁՍ-ը կարող է կապված լինել միգրենի, չարորակ նորագոյացությունների, սիրտ-անոթային հիվանդությունների և շաքարային դիաբետի բարձր հաճախականության հետ: Միաժամանակ, ենթադրվում է, որ անօվուլյատոր ցիկլերը, որոնք բնորոշ են ՎԷԱ-երի համար, կարող են ուղեկցվել բարձր ցնցումային հաճախականությամբ [17]:

 

ՌԷԱ-երը, որ առավել հաճախակի են հանդիպում էպիլեպսիայով կանանց շրջանում, հետևյալն են.

 

  • ՊԿՁՍ,
  • հիպոթալամիկ ամենոռեա,
  • վաղաժամ ձվարանային անբավարարություն,
  • ֆունկցիոնալ պրոլակտինեմիա,
  • լյուտեալ փուլի անբավարարություն [9,15]:

 

ՊԿՁՍ-ը կազմում է էպիլեպսիայով կանանց շրջանում տարածված ՎԷԱ-րի առյուծի բաժինը: Համարվում է, որ ընդհանուր պոպուլյացիայում ՊԿՁՍ-ը ախտահարում է կանանց 4-6% [26], իսկ էպիլեպսիայով կանանց շրջանում դրա հաճախականությունը` ըստ տարբեր հեղինակների, տատանվում է 6.5-26 % շրջանակներում, նույնիսկ, եթե նրանք հակաէպիլեպտիկ բուժում չեն ստանում [5,7,9,15,20]: Ըստ վիճակագրության հավաստի է համարվում (P

 

ՊԿՁՍ-ը հիպերանդրոգենային խրոնիկական անօվուլյացիայի մի ձև է: Անօվուլյացիան կարելի է հայտնաբերել միդլյուտեալ փուլում ցածր պրոգեստերոնային մակարդակներով, չնայած վերջերս ցույց է տրված, որ ավելի հաճախ հանդիպում են ոչ թե անօվուլյատոր ցիկլեր, այլ ուշացած և կարճատև լյուտեինային փուլով ցիկլեր, որոնք հնարավոր է հայտնաբերել ամենօրյա հորմոնալ անալիզներով [9]: ՊԿՁՍ-ի պաթոգենեզում կարևորվում է գոնադոտրոպին արտադրող հորմոնի (ԳԱՀ) պուլսային սեկրեցիայի արագացումը, ինսուլինային ռեզիստենտականությունը, հիպերինսուլինեմիան: Հիպոթալամո-հիպոֆիզար առանցքի արատները դրսևորվում են լյուտեինիզացնող հորմոնի հիպերսեկրեցիայով, ձվարանային տեկա ստրոմալ բջիջների հիպերակտիվությամբ և ֆոլիկուլոխթանիչ հորմոն- գրանուլոզ ձվարանային բջիջների առանցքի հիպոֆունկցիայով, որի արդյունքում առաջանում է հիպերանդրոգենիզմ, հիրսուտիզմ, ֆոլիկուլյար արեստ և ձվարանի ցիկլիկ գործունեության խախտում [41]: ՊԿՁՍ-ը չպետք է շփոթել իզոլացված պոլիկիստոզ մորֆոլոգիայով ձվարանների հետ: Վերջինիս դեպքում մորֆոլոգիական փոփոխությունը միակ դրսևորումն է և չի ուղեկցվում այլ ախտաբանական նշաններով կամ հորմոնալ արատներով: Իզոլացված պոլիկիստոզ ձվարաններն ընդհանուր կանացի պոպուլյացիայում գրանցվում են 17-22% հաճախականությամբ: Այս կանանց 2/3 ունի մենստրուալ արատներ, իսկ 4/5 դրսևորում է ՊԿՁՍ-ի կլինիկական նշաններից գոնե մեկը, ներառյալ մենստրուալ ցիկլի անկանոնությունները, հիրսուտիզմը, գիրությունը, արյան մեջ տեստոստերոնի կամ լյուտեինիզացնաղ հորմոնի քանակի ավելացումը: Այս կանանցից միայն քչերը կզարգացնեն ՊԿՁՍ-ի՝ խրոնիկական օլիգոմենոռեայով կամ ամենոռեայով և շիճուկային անդրոգենների բարձր մակարդակներով [26]: ՊԿՁՍ-ի զարգացման խթանիչ դործոնները բազմազան են և քաշի ավելացումը դրանցից մեկն է:

 

Հիպոթալամիկ ամենոռեան, որն այլ կերպ կոչվում է նաև հիպոգոնադոտրոպ հիպոգոնադիզմ, հայտնաբերվում է քունքային բլթի էպիլեպսիայով 50 կանանց 12%-ի շրջանում [15], իսկ առաջնային գեներալիզացված էպիլեպսիայով 20 կանանց շրջանում նրա հաճախականությունը 10% է [7], մինչդեռ, ընդհանուր կանացի պոպուլյացիայում այն կազմում է 1.5%: Հիպոթալամիկ ամենոռեան ասոցացված է հիպոֆիզար գոնադոտրոպինների արտազատման խանգարման հետ՝ լյուտեինիզացնող հորմոնի մակարդակի անկումով: Հիպոթալամիկ ամենոռեան առաջացնում է ամենոռեա կամ օլիգոմենոռեա և անպտղություն՝ հիպերանդրոգենեմիայի նշանների բացակայության և ձվարանների նորմալ ստրուկտուրայի պայմաններում:


Մենոպաուզան կարող է ավելի վաղ գրանցվել էպիլեպսիայով կանանց շրջանում՝ համեմատած ընդհանուր կանացի պոպուլյացիայի հետ: Քունքային բլթի էպիլեպսիայով 50 կանանց շրջանում Herzog et al. հայտնաբերել են 2 կին (4%), որոնք դրսևորում են առաջնային գոնադալ անբավարարություն՝ ամենոռեայով և ֆոլիկուլոխթանիչ հորմոնի բարձր արժեքներով (ավելի քան 50mIU/ml) կյանքի երրորդ տասնամյակում, որն ընդհանուր կանացի պոպուլյացիայում հանդիպում է 1% հաճախականությամբ [15]:

 

Վերջին ուսումնասիրությունները ցույց են տալիս, որ մենոպաուզա կամ պերիմենոպաուզա մինչև 40 տարեկան հասակը գրանցվել է էպիլեպսիայով 50 կանանցից 7- ի շրջանում (14%), իսկ այդ երևույթի տարածվածությունը ստուգիչ խմբի 82 կանանց շրջանում կազմում է ընդամենը 4% (P

 

Ֆունկցիոնալ հիպերպրոլակտինեմիայի հաճախականությունը նույնպես բարձր է էպիլեպսիայով կանանց շրջանում [3]: Գեներալիզացված ցնցումները և քունքային բիլթն ընդգրկող ցնցումները բերում են պրոլակտինի պոստիկտալ բարձրացման [4]: Նույնը կարող է ճշմարիտ լինել ինտերիկտալ էպիլեպտիկ ակտիվության վերաբերյալ՝ վերջինիս հիպոթալամուսի վրա տարածվելու դեպքում [3]: Ֆունկցիոնալ հիպերպրոլակտինեմիան առաջացնում է պոլիմենոռեա, օլիգոմենոռեա կամ ամենոռեա, սուբֆեբրիլություն, գալակտոռեա և հիրսուտիզմ:


Լյուտեալ փուլի անբավարարությունն ախտորոշվում է կարճատև մենստրուալ ցիկլերի (19–24 օր) երկարատև անամնեզով, կարճատև լյուտեալ փուլով (5–8 օր), նորմալ անդրոգենային պրոֆիլով և ձվարանների նորմալ էխոգրաֆիկ պատկերով [28]: Սակայն այս արատով կանանց սահմանափակ քանակ է նկարագրված, որպեսզի հնարավոր լինի խոսել էնդոկրին արատի հաճախականության մասին:

 

Էպիլեպսիայով կանանց վերարտադրողական արատների առաջացման հնարավոր մեխանիզմները


ՎԷԱ-ների առաջացման մեխանիզմում էպիլեպսիայի և հակաէպիլեպտիկ դեղերի (ՀԷԴ) ազդեցության առավել հնարավոր բացատրությունները հետևյալն են.

 

  • էպիլեպտոգեն օջախի, էպիլեպսիայի կամ ՀԷԴ-երի ուղղակի ազդեցությունը հիպոթալամո- հիպոֆիզար առանցքի վրա,
  • ՀԷԴ-երի ազդեցությունը պերիֆերիկ էնդոկրին գեղձերի վրա,
  • ՀԷԴ-երի ազդեցությունը հորմոնների և դրանք կապող պրոտեինների մետաբոլիզմի վրա,
  • երկրորդային էնդոկրին բարդություններ՝ ՀԷԴ-կախյալ քաշի փոփոխությունների կամ ինսուլինային սենսիտիվության փոփոխության հետևանքով [2]:

 

Էպիլեպսիայի ուղղակի ազդեցության մասին ենթադրվում է՝ հիմնվելով ցնցումներից հետո շիճուկային գոնադոտրոպինների և պրոլակտինի մակարդակների կտրուկ փոփոխությունների [4], տեմպորոլիմբիկ էպիլեպտանման փոփոխությունների կողմնայնության և ռեպրոդուկտիվ արատի առանձին տեսակների միջև հնարավոր կապի վրա (ձախ ունիլատերալ տեմպորոլիմբիկ էպիլեպսիան ասոցացված է ՊԿՁՍ-ի, իսկ աջը՝ հիպոթալամիկ ամենոռեայի հետ) [15,16], էպիլեպսիայի վիրահատական բուժումից հետո մենստրուալ ցիկլերի կանոնավորումից դատելով [6], ինչպես նաև հաշվի առնելով այն փաստը, որ ամիգդալան պարունակում է բևեռայնորեն հակառակ մոդուլյատոր ազդեցությամբ օժտված կորիզներ և հանդիսանում է վերարտադրողական պերիֆերիկ գեղձերի նյարդային կենտրոնը: Էպիլեպսիայով հիվանդների շրջանում, իկտալ և ինտերիկտալ պարոքսիզմալ փոփոխությունները, որոնք տարածվում են հիպոթալամուսի վրա, փոփոխում են ԳՌՀ արտազատման պուլսային ակտիվությունը՝ փոփոխելով այդ նեյրոնների վրա ազդող դրդիչ նեյրոտրանսմիտերների քանակությունը [24]:

 

Հիպոթալամիկ կորիզների վրա տեղակայված գլուտամատային, այդ թվում նաև NMDA տիպի ռեցեպտորները, ինչպես նաև NO ռեցեպտորները չափազանց կարևոր են ԳՌՀ պուլսային արտազատման համար [10], որի արդյունքում դրդիչ նեյրոտրանսմիտերային պիկը էպիակտիվության ընթացքում կարող է փոփոխել ԳՌՀ պուլսային արտազատումը և մեծացնել ՊԿՁՍ-ի առաջացման ռիսկը [29]: Լյուտեինիզացնող հորմոնի պուլսային բարձր հաճախականության հայտնաբերումը չբուժված և կանոնավոր մենստրուալ ցիկլերով կանանց շրջանում հաստատում է այս հիպոթեզը [8,30]: Ինչ վերաբերում է ՀԷԴ-երի ուղղակի ազդեցությանը հիպոթալամո-հիպոֆիզար առանցքի վրա, ապա կատարված աշխատանքների մեծամասնությունը վալպրոատի ազդեցության հայտնաբերմանն են ուղղված: Վալպրոատը մեծացնում է ԳԱԿԹ-ի սինթեզը և արտազատումը և դրանով իսկ կարող է պաշարել NMDA գլուտամատային ռեցեպտորները, բայց հարկ է նշել, որ մյուս ՀԷԴ-երը ևս օժտված են այդ հատկությամբ [32]: Վալպրոատի կենտրոնական ազդեցության մասին է վկայում նաև պուբերտալ մկան հիպոթալամուսի պրեօպտիկ շրջանում ԳՌՀ նեյրոնների ԳԱՄԿէրգիկ ներհոսքի խտության փոփոխությունը [11]:

 

ՀԷԴ-երի ուղղակի ազդեցությունը կրում են նաև պերիֆերիկ էնդոկրին գեղձերը, ինչը ցույց է տրված կենդանական մոդելների վրա: Վալպրոատը փոփոխում է ստերոիդոգենեզը և մեծացնում է տեստոստերոն/ էստրադիոլ կոտորակը խոզի ձվարանային ֆոլիկուլներում [13]: Վալպրոատի երկարատև օգտագործումը մեծացնում է ֆոլիկուլյար կիստաների թիվը և փոխում է սեռական ստերոիդ հորմոնների մակարդակներն առնետների օրգանիզմում [38]: Վալպրոատը, բայց ոչ լամոտրիջինը, մեծացնում է ձվարանային ֆոլիկուլյար կիստաների չափերն առնետների օրգանիզմում [37]: Թվարակված աշխատանքները կատարվել են ոչ էպիլեպտիկ կենդանիների շրջանում և անհրաժեշտ է դեռևս ապացուցել ՀԷԴ-երի ուղղակի ազդեցության կարևորությունը պերիֆերիկ էնդոկրին գեղձերի վրա մարդկանց շրջանում: Isojarvi et al. հայտնաբերել են վալպրոատային մոնոթերապիայով կանանց շրջանում ձվարանային կիստաների քանակի մեծացում [20,21,23]: Նման պոլիկիստոզ փոփոխությունների կարգավորում է նկատվում վալպրոատի ընդհատումից կամ այն լամոտրիջինով փոխարինելուց հետո: Քանի որ միաժամանակ նկատվում է նաև ինսուլինային ռեզիստենտականության լավացում, հետևաբար մնում է չպարզաբանված, արդյո՞ք վալպրոատն ունի ուղղակի, թե ինսուլին-միջնորդված ազդեցություն ձվարանի վրա [22]:

 

ՀԷԴ-երը կարող են նվազեցնել կամ ավելացնել կենսաբանորեն ակպիվ շիճուկային հորմոնների մակարդակը: Հին ՀԷԴ-երի մեծ մասը, ներառյալ կարբամազեպինը, ֆենոբարբիտալը, ֆենիտոինը, ինդուկցում են հեպատիկ CYTP-450-կախյալ ստերոիդային քայքայումը և ակտիվացնում են սեռական հորմոն կապող գլոբուլինի (ՍՀԿԳ) արտադրությունը՝ դրանով իսկ նվազեցնելով կենսաբանորեն ակպիվ շիճուկային սեռական հորմոնների քանակությունը [18,19,34]: Նկարագրված է ազատ շիճուկային տեստոստերոնի մակարդակների անկումը կարբամազեպինային թերապիայի ընթացքում, պայմանավորված ՍՀԿԳ-ի սինթեզի ինդուկցիայով [36]: Ազատ շիճուկային տեստոստերոնի մակարդակներն աճում են, երբ կարբամազեպինը փոխարինվում է օքսկարբազեպինով, որը առաջացնում է նկատելիորեն ավելի թույլ արտահայտված լյարդային ինդուկցիա [35]: ՊԿՁՍ-ի առաջացման ցածր հաճախականությունը կարբամազեպինով բուժված կանանց շրջանում` համեմատած բուժում չստացած էպիլեպսիայով կանանց հետ, նույնպես ցույց է տրված (13% 30%-ի փոխարեն) [15]: Ըստ հետազոտողների մեծ մասի կարծիքի՝ այն կանանց մոտ, որոնք բուժում են ստանում կարբամազեպինով, 25% դեպքերում նկատվում է էստրադիոլ/ ՍՀԿԳ-ի ցածր մակարդակ և էստրադիոլի ցածր քանակություն, որոնք էլ հենց մենստրուալ արատների պատճառ են դառնում [19]: Ընդհակառակը, հեպատիկ էնզիմների ինհիբիտորնրը կարող են մեծացնել կենսաբանորեն ակտիվ սեռական հորմոնի մակարդակները շիճուկում: Պրոսպեկտիվ ուսումնասիրությունը հայտնաբերում է շիճուկային անդրոգենների քանակության աճ՝ նոր ախտորոշված էպիլեպսիայով կանանց շրջանում, որոնք սկսել են բուժվել վալպրոատով [35]: Մոտավորապես 2 տարի վալպրոատային բուժում ստացող աղջիկների շրջանում շիճուկային տեստոստերոնի ավելի բարձր մակարդակներ են հայտնաբերվում, քան չբուժված ստուգիչ խմբի հիվանդների մոտ [39]:

 

Իզոլացված շիճուկային տեստոստերոնի բարձր մակարդակները, առանց ուղեկցող հիպերանդրոգենիզմի նշանների, կարող են բերել գոնադոտրոպինի արտազատման փոփոխության և ՎԷԱ-ի մանիֆեստացիայի, այնպես որ ասիմպտոմատիկ հիվանդներն, իզոլացված բարձր տոտալ կամ ազատ տեստոստերոնով, պետք է պահվեն էնդոկրին հսկողության ներքո [12]:

 

Բազմաթիվ ՀԷԴ-եր կարող են առաջացնել քաշի ավելացում: Այս կողմնակի ազդեցությունը արձանագրվել է վալպրոատի, կարբամազեպինի, վիգաբատրինի և գաբապենտինի կիրառման պայմաններում [27,33]: Քաշի ավելացումը և գիրությունն ուղղակի բացասական ազդեցություն ունեն առողջության տարբեր ասպեկտների վրա: Քաշի ավելացումը և ինսուլինային ցածր սենսիտիվությունը նպաստում են ՊԿՁՍ-ի առաջացմանը նախատրամադրված կանանց շրջանում, որոնք չեն ունեցել նախկինում հորմոնալ խնդիրներ: Քաշով պայմանավորված էնդոկրին խնդիրները կարող են արտահայտված դառնալ էնզիմ ինհիբիտորների և քողարկվել էնզիմ ինդուկտորների ազդեցությամբ: Վալպրոատի ընդունման ընդհատումը ուղեկցվում է քաշի անկմամբ, մենստրուալ ցիկլերի և հորմոնալ տեղաշարժերի վերականգնմամբ [22]: Չկան ուսումնասիրություններ՝ ուղղված քաշի պակասեցման ազդեցությանը, առանց դեղորայքային ռեժիմի փոփոխության: Հարկ է նաև նշել, որ վալպրոատով բուժման հետ կապված` էնդոկրին փոփոխություններ առանց քաշի ավելացման նույնպես նկարագրված են [21,23,39]:

 

Литература


  1. Дарбинян В.Ж., Эпилепсия и пароксизмальные состояния. Клиника, диагностика, лечение. Ереван, 1995, с.171.
  2. Bauer J.I., Isojarvi T., Herzog A.G. et al. Reproductive dysfunction in women with epilepsy: recommendations for evaluation and management, J. Neurol. Neurosurg. Psychiatry, 2002, Aug; 73(2): 121-5.
  3. Bauer J., Stefan H., Schrell U. et al. Serum prolactin concentrations and epilepsy: a study comparing patients in presurgical evaluation with healthy persons and circadian with seizure related variations, Eur. Arch. Psychiatry, Clin. Neurosci., 1992; 241: 365-71.
  4. Bauer J. Epilepsy and prolactin in adults: a clinical review, Epilepsy Res., 1996; 24: 1-7.
  5. Bauer J., Jarre A., Klingmuller D., Elger C.E. Polycystic ovary syndrome in patients with focal epilepsy: a study in 93 women, Epilepsy Res., 2000, 41: 163-167.
  6. Bauer J., Stoffel-Wagner B. et al. The impact of epilepsy surgery on serum sex hormones and menstrual cycles in female patients, Seizure, 2000; 9: 389–93.
  7. Bilo L., Meo R., Nappi C. et al. Reproductive endocrine disorders in women with primary generalized epilepsy, Epilepsia, 1988, 29: 612–619.
  8. Bilo L., Meo R., Valentino R., Buscaino G.A. et al. Abnormal pattern of luteinizing hormone pulsatility in women with epilepsy, Fertil. Steril., 1991, 55: 705–711.
  9. Bilo L., Meo R., Valentino R., Di Carlo C. et al. Characterization of the reproductive endocrine disorders in women with epilepsy, J. Clin. Endocrinol. Metab., 2001, 86: 2950–2956.
  10. Dhandapani K.M., Brann D.W. The role of glutamate and nitric oxide in the reproductive neuroendocrine system, Biochem. Cell. Biol., 2000, 78: 165–179.
  11. Dodge J.C., Illig A.M., Snyder P.J., Badura L.L. GABA levels within the medial preoptic area: effects of chronic administration of sodium valproic acid, Psychoneuroendocrinology, 2000, 25: 519–534.
  12. Eagleson C.A., Gingrich M.B., Pastor C.L., et al. Polycystic ovarian syndrome: evidence that flutamide restores sensitivity of the gonadotropin-releasing hormone pulse generator to inhibition by estradiol and progesterone, J. Clin. Endocrinol. Met., 2000; 85: 4047–52.
  13. Gregoraszczuk E., Wojtowicz A.K., Tauboll E. et al. Valproate-induced alterations in testosterone, estradiol and progesterone secretion from porcine follicular cells isolated from small- and medium-sized ovarian follicles, Seizure, 2000; 9: 480–5.
  14. Herzog A.G. Disorders of reproduction and fertility. In: Engel J., Pedley T.A., eds., Epilepsy: a comprehensive textbook. Philadelphia: Lippincott–Raven, 1997: 2013–26.
  15. Herzog A.G., Seibel M.M., Schomer D.L. et al. Reproductive endocrine disorders in women with partial seizures of temporal lobe origin, Arch. Neurol., 1986; 43: 341–6.
  16. Herzog A.G. A relationship between particular reproductive endocrine disorders and the laterality of epileptiform discharges in women with epilepsy, Neurology, 1993; 43: 1907–10.
  17. Herzog A.G., Klein P., Ransil B.J. Three patterns of catamenial epilepsy, Epilepsia, 1997; 38: 1082-1088.
  18. Isojarvi J.I., Pakarinen A.J. A prospective study of serum sex hormones during carbamazepine therapy, Epilepsy Res., 1991;9:139–44.
  19. Isojarvi J.I.T., Pakarinen A.J., Rautio A. et al. Sex hormone levels after replacing carbamazepine with oxcarbazepine, Eur. J. Clin. Pharmacol., 1995; 47: 461–4.
  20. Isojarvi J.I.T., Laatikainen T.J., Pakarinen A.J. et al. Polycystic ovaries and hyperandrogenism in women taking valproate for epilepsy, N. Engl., J. Med., 1993, 329:1383–1388.
  21. Isojarvi J.I.T., Laatikainen T.J., Knip M. et al. Obesity and endocrine disorders in women taking valproate for epilepsy, Ann. Neurol., 1996; 39: 579–84.
  22. Isojarvi J.I.T., Rattya J., Myllyla V.V. et al. Valproate, lamotrigine, and insulin-mediated risks in women with epilepsy, Ann. Neurol., 1998;43: 446–51.
  23. Isojarvi J.I.T., Tauboll E, Pakarinen A.J. et al. Altered ovarian function and cardiovascular risk factors in valproate treated women, Am. J. Med., 2001;111:290–6.
  24. Kalra S.P. Mandatory neuropeptide-steroid signaling for the preovulatory luteinizing hormone-releasing hormone discharge, Endocr. Rev., 1993, 14:507–538.
  25. Klein P., Serje A., Pezzullo J.C. Premature ovarian failure in women with epilepsy, Epilepsia, 2001;42:1584–9.
  26. Knochenhauser E.S., Key T.J., Kashar-Miller M. et al. Prevalence of polycystic ovary syndrome in unselected black and white women of the southeastern United States: a prospective study, J. Clin. Endocrinol. Metab., 1998;83:3078–82.
  27. Luef G., Abraham I., Trinka E. et al. Weight change associated with valproate and lamotrigine monotherapy in patients with epilepsy, Neurology, 2001;57:565–6.
  28. McNeely M.J., Soules M.R. The diagnosis of luteal phase deficiency: a critical review, Fertil. Steril., 1988, 50: 1–15.
  29. Meldrum B.S., Akbar M.T., Chapman A.G. Glutamate receptors and transporters in genetic and acquired models of epilepsy, Epilepsy Res., 1999, 36: 189–204.
  30. Meo R., Bilo L., Nappi C. et al. Derangement of the hypothalamic GnRH pulse generator in women with epilepsy, Seizure, 1993, 2:241–252.
  31. Morrell M.J., Giudice L., Flynn K.L., Seale C.G. et al. Predictors of ovulatory failure in women with epilepsy, Ann. Neurol., 2002, Dec;52(6): 696-7.
  32. Moshe S.L. Mechanisms of action of anticonvulsant agents, Neurology, 2000, 55:S32–S40; discussion S54–S8.
  33. Pijl H., Meinders A.E. Bodyweight change as an adverse effect of drug treatment, Drug Saf., 1996;14: 329–42.
  34. Rattya J., Turkka J., Pakarinen A.J. et al. Reproductive endocrine effects of valproate, carbamazepine, and oxcarbazepine in men with epilepsy. Neurology, 2001; 56: 31–6.
  35. Rattya J., Pakarinen A.J., Repo M. et al. Early hormonal changes during valproate or carbamazepine treatment – a 3 months study, Neurology, 2001; 57: 440–1.
  36. Stoffel-Wagner B., Bauer J., Flugel D. et al. Serum sex hormones are altered in patients with chronic temporal lobe epilepsy receiving anticonvulsant medication, Epilepsia, 1998;39: 1164–73.
  37. Sveberg Roste L., Tauboll E., Berner A. et al. Valproate, but not lamotrigine, induces ovarian morphological changes in Wistar rats, Exp. Toxicol. Pathol., 2001;52: 545–52.
  38. Tauboll E., Isojarvi J.I.T., Flinstad Harbo H., et al. Long-term valproate treatment induces changes in ovarian morphology and serum sex steroid hormone levels in female Wistar rats, Seizure, 1999;8: 490–3.
  39. Vainionpaa L.K., Rattya J., Knip M. et al. Valproate-induced hyperandrogenism during pubertal maturation in girls with epilepsy, Ann. Neurol., 1999; 45: 444–50.
  40. Wallace H., Shorvon S., Tallis R. Age-specific incidence and prevalence rates of treated epilepsy in an unselected population of 2,052,922 and age-specific fertility rates of women with epilepsy, Lancet, 1998;352:1970–3.
  41. Yen S.S.C. Polycystic ovary syndrome (hyperandrogenic chronic anovulation). In: Yen SSC, Jaffe R.B., Barbieri R.L., eds. Reproductive endocrinology. 4th ed. Philadelphia: WB Saunders, 1999: 436–78.

Հեղինակ. Ն.Ս. Եղիազարյան, Վ.Ժ. Դարբինյան Էրեբունի էպիլեպտոլոգիական կենտրոն, Էրեբունի Բժշկական Կենտրոն Մ. Հերացու անվ. ԵրՊԲՀ նյարդային հիվանդությունների ամբիոն
Սկզբնաղբյուր. Գիտա-գործնական Բժշկական Հանդես «Մեդիցինսկիյ Վեստնիկ Էրեբունի», 2.2004 (18), 83-89, УДК 624.009-8.31
Աղբյուր. med-practic.com
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Հիպերնատրեմիայի շտկման արդյունավետությունն ինֆուզիոն թերապիայի շրջանակներում

Բանալի բառեր: հիպերնատրեմիա, ինֆուզիոն թերապիա

Հիպերնատրեմիայի (երբ նատրիումի խտությունը պլազմայում գերազանցում է 145 մմոլ/լ-ին) շտկումը մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում ինտենսիվ թերապիայի բաժանմունքի (ԻԹԲ) հիվանդների համար: Ընդհանրապես մահացությունը հիպերնատրեմիայից կազմում է 40–50%, այն հիմնականում դիտվում է ծերերի մոտ և սովորաբար պայմանավորված է հիմնական հիվանդությամբ [20]: Սակայն, քանի որ հիպերնատրեմիան կարգավորվում է կամ նատրիումի քչացման կամ ջրի ավելացման ճանապարհով [12,14], ապա ավելի հաճախ խանգարված է լինում ջրի ներմուծման կամ ստացման պրոցեսը [15]...

Ինտենսիվ թերապիա Առաջին բժշկական օգնություն
Անհետաձգելի բուժօգնության մասնագիտացված անձնակազմի գործունեության վերլուծությունը

Բանալի բառեր. անհետաձգելի բուժօգնություն, նախահոսպիտալային փուլ, վնասվածք, 7.5% NaCl

Անհետաձգելի բուժօգնությունը հանդիսանում է կրիտիկական վիճակների բժշկության չորս ճյուղերից (անեսթեզիոլոգիա, ինտենսիվ թերապիա` վերակենդանացում, անհետաձգելի բուժօգնություն, աղետների բժշկություն) մեկը և կատարում է սահմանային վիճակներում գտնվող հիվանդների վարումը մինչհոսպիտալացման փուլում...

Ինտենսիվ թերապիա Առաջին բժշկական օգնություն
DOTS ռազմավարության ազդեցությունը համաճարակային իրավիճակի վրա ք. Երևանում

Բանալի բառեր. պալարախտի հիվանդացություն, DOTS, էպի-ինֆո ծրագիր

Տուբերկուլոզը (պալարախտ) վարակիչ հիվանդություն է, որով մարդիկ վարակվում են օդակաթիլային ճանապարհով և որոշակի պայմաններում զարգանում է հիվանդություն...

Պարբերական հիվանդությամբ տառապողների մոտ նոպաներից առաջ դիտվող դեղնուկի երևույթը: Երկու դեպքի նկարագրություն

Բանալի բառեր. պարբերական հիվանդություն, դեղնուկ, լյարդ

Մեծահասակների մոտ դեղնուկը կարող է առաջանալ բազմաթիվ ինչպես բարորակ, այնպես էլ կյանքին սպառնացող հիվանդությունների ժամանակ: Դեղնուկը կարող է լինել նախալյարդային, ներլյարդային և արտալյարդային: Դեղնուկի նախալյարդային պատճառներն են արնալուծը (hemolysis), մեծ հեմատոմայի ներծծումը, որոնք բերում են արյան մեջ չկոնյուգացված (անուղղակի) բիլիրուբինի մակարդակի բարձրացմանը: Ներլյարդային հիվանդությունները բերում են արյան մեջ ինչպես չկոնյուգացված, այնպես էլ կոնյուգացված բիլիրուբինի մակարդակների բարձրացմանը...

Համակարգային հիվանդություններ
Տարբեր հիվանդությունների կամ համախտանիշների ազդեցությունը պարբերական հիվանդությամբ տառապողների մոտ ամիլոիդոզի զարգացման հավանականության վրա:

Բանալի բառեր. պարբերական հիվանդություն, ամիլոիդոզ, կանխատեսում, ուղեկցող հիվանդություններ

Տարբեր հիվանդությունների և/կամ համախտանիշների ազդեցության ուսումնասիրությունները պարբերական հիվանդությամբ տառապողների մոտ կյանքի առանձին տասնամյակների ընթացքում ամիլոիդոզի հրովարտակման (մանիֆեստացիայի) հավանականության վրա ցույց տվեցին, որ ՊՀ հիմնական շճաթաղանթաբորբային նոպաների հետ համատեղ մեկուսացած պարբերական տենդային նոպաներ ունեցող հիվանդների մոտ նկատվում է ամիլոիդոզի հրովարտակման համեմատաբար ցածր հավանականություն...

Համակարգային հիվանդություններ
Արտարգանդային հղիության արտասովոր դեպք

Բանալի բառեր. հետերոտոպիկ հղիություն, հին չզարգացող հղիություն, սուր որովայն

Արտարգանդային հղիությունը հանդիպում է բոլոր հղիությունների 1,4% դեպքերում [1,2] և հանդիսանում է հղիության I-ին եռամսյակում կանանց մահացության հիմնական պատճառներից մեկը: Արտարգանդային հղիությունների 95-98,5% դեպքերում ձվա-բջիջը պատվաստվում է արգանդափողում, հազվադեպ` արգանդի վզիկում (0,1%), ձվարանում (0,1-0,7%), որովայնի խոռոչում (0,003%), արգանդի ռուդիմենտար եղջյուրում (0,002%) [3,4]...

Պերինատոլոգիա, մանկաբարձություն և գինեկոլոգիա
Լաբորատոր ցուցանիշների օգտագործումը ինֆուզիոն թերապիայի ծավալի ծրագրավորման ժամանակ

Բանալի բառեր. ինֆուզիոն թերապիա, լաբորատոր քննություններ

Ինֆուզիոն թերապիան ծրագրավորելիս՝ ներարկվող հեղուկների ծավալը ճիշտ որոշելու համար, հարկավոր է առաջին հերթին գնահատել օրգանիզմի ջրային տարածքների վիճակը, վոլեմիկ ստատուսը, հաշվի առնել հեղուկի օրական պահանջները, ապա ավելացնել զգայուն և ոչ զգայուն կորուստներն ու գոյություն ունեցող հեղուկի դեֆիցիտի ծավալը [5,9,16]: Սակայն, ցավոք այս հաշվարկները գործնականում ոչ միշտ են հաջողվում կամ պահանջում են զգալի ժամանակ և միջոցներ......

Ինտենսիվ թերապիա Առաջին բժշկական օգնություն
Բազմապրոֆիլ մանկական ստացիոնարի մահճակալային ֆոնդի օգտագործման ցուցանիշները ժամանակակից պայմաններում

Բանալի բառեր: մանկական ստացիոնար, մահճակալային ֆոնդ, օգտագործում, ցուցանիշներ, միջոցառումներ

Առողջապահության համակարգում վերջին տարիներին իրականացվող ռեֆորմները, շուկայական հարաբերությունների ներդրումը ճյուղում ստացիոնար բժշկական օգնության (ԲՕ) կազմակերպմանը առաջադրում են սկզբունքային նոր մոտեցումներ, ուղղված մասնավորապես մահճակալային ֆոնդի օգտագործման ինտենսիֆիկացմանը և հիվանդների ավելի արդյունավետ ստացիոնար բուժմանը [1,4,5,8]...

Մանկական հիվանդություններ
ՄՌՏ հետազոտությունը քունքային բլթի էպիլեպսիայի ժամանակ

Բանալի բառեր. հիպոկամպի սկլերոզ, քունքային բլթի էպիլեպսիա, ՄՌՏ, քանակական անալիզ

Պարցիալ էպիլեպսիայով հիվանդների ամենատարածված կառուցվածքային պաթոլոգիան մեզիալ քունքային սկլերոզն է (ՄՔՍ): Ախտաբանական տեսանկյունից ՄՔՍ իրենից ներկայացնում է նեյրոնալ կորուստ և աստրոցիտոզ հիպոկամպում, նշաձև մարմնում և հարհիպոկամպալ շրջանում: Հիպոկամպալ սկլեռոզում ընդգրկվում են CA1-CA4 դաշտերը, ատամնավոր գալարը և սանձիկը, իսկ ամոնյան եղջյուրի սկլերոզի ժամանակ ախտահարվում են միայն CA1-CA4 դաշտերրը [1]...

Նյարդաբանություն
Նոպաների հաճախականությունը Հայաստանում պարբերական հիվանդությամբ տառապողների մոտ. տարբեր գործոնների ազդեցությունը

Բանալի բառեր. պարբերական հիվանդություն, նոպաների հաճախականություն, կլինիկական ձև, սեռ, տարիք, ծագում, գենոտիպ

Պարբերական հիվանդությունը (ՊՀ)՝ լինելով ժառանգական հիվանդություն, զարմանալիորեն տարածված է հայերի մոտ, ախտահարելով Երևանի բնակչության մոտ 1%-ը [5]: Հատկանշական է, որ դեռ 20 տարի առաջ կատարված ժառանգաբանական հետազոտություններում հիվանդության տարածվածությունը գնահատվում էր 0.5 %-ի սահմաններում [4], այսինքն, մոտ 2 անգամ ավելի ցածր...

Համակարգային հիվանդություններ
Կարիեսի տարածվածությունը և ինտենսիվության աճը ՀՀ զորակոչ տարիքի պատանիների մոտ

Բանալի բառեր: զորակոչիկ, կարիես, պլոմբա, հեռացում

Վերջին տարիների գրականության մեջ, ինչպես նաև զանգվածային լրատվական միջոցների կողմից, շատ է քննարկվում այսօրվա զորակոչիկների սոմատիկ և ֆիզիկական առողջության ցածր մակարդակը...

Ստոմատոլոգիա
Սուր լեյկոզով հիվանդների կյանքի որակի գնահատման վերլուծությունը

Բանալի բառեր: սուր լեյկոզ, կյանքի որակ

Վերջին տարիներին շատ են այնպիսի հետազոտությունները, որոնցում հիմնավորվում է հակաուռուցքային բուժման արդյունավետությունը որոշելիս, վերապրելու ցուցանիշից հետո, կյանքի որակի (ԿՈ) գնահատման կարևորությունը: Բացահայտված են ԿՈ-ի և հիվանդության ելքի կանխորոշիչ ցուցանիշների, բուժմանը ենթարկվելու, կողմնակի ազդեցությունների առաջացման փոխկապակցվածությունը [4,7]: Պետք է նշել, որ ԿՈ-ը և հիվանդությունը փոխկապակցված ու փոխներգործող համակարգեր են. լավ կամ վատ ԿՈ-ը ներազդեցություն է ունենում հիվանդության և բուժման ընթացքի վրա...

Արյունաբանություն
Ինտենսիվ թերապիայում 7.5 տոկոս NaCl-ի կիրառումը

Բանալի բառեր: ինֆուզիոն թերապիա, 7.5% NaCl

Ժամանակակից ինֆուզիոն թերապիայում այսօր մեծ հետաքրքրություն է ներկայացնում 7.5% NaCl-ի կիրառումը, հատկապես հիպովոլեմիան շտկելու, հեմոդինամիկան արագ կայունացնելու [6,10,25], ինչպես նաև օսմոթերապիայի նպատակով [2,6,12,18,19,25]...

Ինտենսիվ թերապիա Առաջին բժշկական օգնություն
Տարբեր հիվանդությունների կամ համախտանիշների ազդեցությունը պարբերական հիվանդությամբ տառապողների մոտ ամիլոիդոզի զարգացման հավանականության վրա:

Հաղորդում Ա: Առանձին ընդհանուր համախտանիշների, հենաշարժական, շնչական և սիրտ-անոթային համակարգերի և համակարգային բնույթի տարբեր պաթոլոգիաների ազդեցությունը

Բանալի բառեր. պարբերական հիվանդություն, ամիլոիդոզ, կանխատեսում, ուղեկցող հիվանդություններ...

Համակարգային հիվանդություններ Ուրոլոգիա

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ