Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Քուն, քնի խանգարումներ

Ի՞նչ է քնի բժշկությունը: Քնի խանգարումները և նրանց բուժումը

Ի՞նչ է քնի բժշկությունը: Քնի խանգարումները և նրանց բուժումը

Քունը` ոչ հանուն առույգության, այլ` հանուն կյանքի

Ձեր ուշադրությանն ենք ներկայացնում հարցազրույց Երիտասարդ նյարդաբանների լիգայի նախագահ Սամսոն Խաչատրյանի հետ` նվիրված քնի բժշկությանը:


- Ի՞նչ է քնի բժշկությունը:


- Սա համեմատաբար նոր ուղղություն է ժամանակակից բժշկության մեջ, որն առաջացել և ձևավորվել է անցյալ դարի 60-ական թվականների վերջերում և 70-ական թվականների սկզբին, և այսօր արդեն զարգացած երկրներում քնի խանգարումների բուժումը հանդիսանում է առողջապահական ամենալուրջ հիմնախնդիրներից մեկը:

- Որո՞նք են քնի խանգարումները:


- Քնի խանգարում են համարվում այն բոլոր վիճակները, որոնք առաջանում են քնի պակասից, քնի ավելցուկից կամ քունը խանգարող տարբեր հանգամանքներից: Գոյություն ունեն քնի խանգարումների հետևյալ հիմնական տեսակները`

 

1) անքնություն (ինսոմնիա),
2) քնի շնչառական խանգարումներ (հիմնականում քնի ապնոէ),
3) քնի ժամանակ շարժողական խանգարումներ (անհանգիստ ոտքերի համախտանիշ և այլն),
4) պարասոմնիաներ (գիշերամիզություն, ատամները կրճտացնելը, գիշերաշրջություն և այլն),
5) հիպերսոմնիաներ (ցերեկային գերքնկոտության վիճակներ` նարկոլեպսիա և այլն),
6) հաճախ անտեսվում է` ցիրկադային ռիթմի (ՙ''կենսաբանական ժամացույցի'') խանգարումները:

 

Վերջին տարիներին հատկապես լրջորեն են ուսումնասիրվում քնի խանգարումները կանանց, հոգեկան խանգարումներով տառապող անձանց, երեխաների և հերթափոխային աշխատողների մոտ: Ինչպես տեսնում ենք, քնի խանգարումները բավականին բազմաբնույթ են, և նրանց բուժման գործընթացը ներառում է բժշկության ամենատարբեր մասնագիտությունները` նյարդաբանությունը, թոքաբանությունը, քիթ-կոկորդ-ականջաբանությունը, հոգեբուժությունը, հոգեբանությունը, սրտաբանությունը, էնդոկրինոլոգիան: Նույնիսկ ատամնաբույժներին ու դիմածնոտային վիրաբույժներին է հետաքրքրում այս ոլորտը: Քնի խանգարման տեսակներից ամենատարածվածներն են անքնությունը, քնի ապնոէն և անհանգիստ ոտքերի համախտանիշը, որոնց կցանկանայի անդրադառնալ ավելի հանգամանորեն, քանի որ հենց այս խանգարումներով հիվանդներն են հիմնականում կազմում քնի խանգարումների բուժման մասնագիտացված կենտրոնները հաճախողների հիմնական մասը:

- Ո՞ր մասնագետին է պետք դիմել, եթե կա քնի խանգարման գանգատ:


- Քանի որ քնի բժշկությունը արդեն երկու տասնամյակ է, ինչ ձևավորվել է որպես բժշկության առանձին ճյուղ, առաջացել է պահանջ նոր մասնագետների` քնի մասնագետների:


Այն բոլոր մասնագետները, ովքեր անկախ իրենց նախկին մասնագիտացումից զբաղվում են քնի խանգարումների բուժման խնդիրներով, պետք է ստանան քնի մասնագետի որակավորում և պարտավոր են միաժամանակ զբաղվել վերը նշված բոլոր խնդիրներով:

- Արդյո՞ք քնի խանգարումներն ունեն հատուկ ախտորոշման միջոցներ, թե ամեն ինչ հիմնված է հիվանդի և նրա հարազատների հետ զրույցի վրա:


- Անշուշտ, հիվանդի և նրա մերձավորների հետ զրույցից շատ բան է կախված ճիշտ ուղղություն ընտրելու համար, սակայն հավաստի տվյալները ստացվում են միայն օբյեկտիվ քննությունների շնորհիվ: Գոյություն ունեն ախտորոշման բազմաթիվ ուղիներ, որոնք անչափ կարևոր են քնի խանգարման տեսակները իրարից և այլ հիվանդություններից տարբերակելու համար:
Պոլիսոմնոգրաֆիան առաջնային տեղ է զբաղեցնում դրանց մեջ և արժանիորեն համարվում է ՙոսկե ստանդարտ՚: Այն իրենից ներկայացնում է օրգանիզմի ամենատարբեր պարամետրերի միաժամանակյա գիշերային գրանցում` ընդգրկելով էլեկտրաէնցեֆալոգրաֆիան (գլխուղեղի ակտիվության գրանցում), ակնագնդերի, վերջույթների շարժումների, շնչառական ցուցանիշների, կրծքավանդակի և որովայնի շարժումների, խռմփոցի, ինչպես նաև արյան թթվածնային հագեցվածության գրանցումը, էլեկտրամկանագրությունը, էլեկտրասրտագրությունը և, իհարկե, հետազոտության ընթացքում հիվանդի տեսագրումը: Բացի այդ, գոյություն ունեն ավելի սահմանափակ քանակով պարամետրեր գրանցող սարքեր: Ունենալով պոլիսոմնոգրաֆիկ հետազոտության արդյունքները` համապատասխան մասնագետը կարող է ախտորոշել քնի խանգարումն ու դրա տեսակը և համապատասխան բուժում առաջարկել:

- Ի՞նչ է քնի ապնոէն, որից այդքան սարսափում են և' բժիշկները, և' հիվանդների հարազատները, իսկ իրենք` հիվանդները, քնած ժամանակ գրեթե չեն զգում դրա առկայությունը:


- Քնի ապնոէն շնչառության կանգն է քնի ժամանակ, որը կարող է լինել կարճ կամ երկարատև` հասնելով մինչև 10-30 վրկ-ի: Ապնոէի պատճառն է հիմնականում կոկորդ-ըմպանի մկանների թուլությունից առաջացող շնչառական ուղու փակումը, որի հետևանքով օդը չի անցնում դեպի թոքեր: Այս տիպի ապնոէն կոչվում է քնի օբստրուկտիվ ապնոէ, իսկ դրա հաճախակի կրկնվող վիճակը` քնի օբստրուկտիվ ապնոէի համախտանիշ: Այն բերում է հետևյալ հիմնական հետևանքների: Նախ կարող է ընկնել արյան թթվածնային հագեցվածությունը` առաջացնելով օրգանիզմի և հատկապես գլխուղեղի թթվածնային քաղց (հիպօքսիա), քրտնարտադրություն: Դրան գումարած` առաջանում են կարճատև արթնացումներ, որոնք, այնուամենայնիվ, բերում են քնի ֆրագմենտացիայի (մասնատման), ինչը չի կարող չարտահայտվել հիվանդի ցերեկային ակտիվության վրա: Եվ իրոք, հիվանդը ցերեկվա ժամերին դառնում է գերքնկոտ` երբեմն ունենալով այսպես կոչված քնի գրոհներ (հանկարծ վրա հասնող անսպասելի քուն` անհամապատասխան իրավիճակներում` օրինակ մեքենա վարելիս, կարևոր հանդիպման ժամանակ և այլն): Նման դեպքերում սովորաբար հիվանդը հոգնածություն է զգում, գրգռված է, գանգատվում է առավոտյան գլխացավերից, հիշողության և կոնցենտրացիայի վատացումից. կարող է նկատվել նաև իմպոտենցիա: Ընդհանուր առմամբ ընկնում է կյանքի որակը: Ավելին, քնի արտահայտված օբստրուկտիվ ապնոէի համախտանիշը կարող է բարձրացնել այնպիսի սուր վիճակների զարգացման ռիսկը, ինչպիսիք են սրտամկանի ինֆարկտը, սրտի ռիթմի խանգարումները, ինսուլտը և քնի ժամանակ հանկարծամահությունը: Այս հիվանդության տարածվածությունը բնակչության շրջանում բավականին մեծ է տղամարդկանց մոտ` մոտավորապես 4%, իսկ կանանց մոտ` 2%: Պատահական չէ, որ զարգացած երկրների առողջապահական համակարգերը մեծ ուշադրություն են դարձնում այս խնդրի կարգավորման վրա:

- Որո՞նք են այս հիվանդության բուժման ուղիները:


- Մոտեցումները տարբեր են և ավելի արդյունավետ են, երբ կիրառվում են միասին: Առաջին հերթին պետք է պայքարել ավելորդ քաշի դեմ: Այս համախտանիշի զարգացման հիմնական գործոններից մեկն է հանդիսանում հատկապես գիրությունը: Գոյություն ունեն բազմաթիվ բժշկական սարքեր, որոնք առաջ են բերում ստորին ծնոտը և կանխում վերին շնչուղիների փակումը: Կան նաև բազմաթիվ վիրաբուժական մոտեցումներ, որոնց հիմնական նպատակն է վերին շնչուղիների լայնացումը կամ ըմպանի փափուկ հյուսվածքների ծավալի իջեցումը: Սակայն այս դեպքում կարիք կա հիվանդների նախավիրահատական խիստ ընտրության, քանի որ միջամտության արդյունավետությունը առայժմ չի գերազանցում 40%-ը:Ներկայումս ամենաարդյունավետ բուժումն է համարվում (մոտ 90% արդյունավետությամբ) այսպես կոչված CPAP (սիփափ)-թերապիան, որը իրենից ներկայացնում է դիմակախողովակային համակարգ, որտեղ հատուկ սարքի միջոցով (CPAP-machine) ստեղծվում է օդի դրական (ավելի բարձր, քան մթնոլորտայինն է) ճնշում, որը թույլ չի տալիս, որպեսզի վերին շնչուղիները փակվեն:


Անդրադառնալով քնի խանգարումների մյուս տեսակներին` պետք է առանձնացնել անքնությունը և անհանգիստ ոտքերի համախտանիշը: Անքնությունը ներկայումս շատ լուրջ առողջապահական քննարկումների առիթ է դարձել, և պատահական չէ, քանի որ բնակչության 10-40%-ը տառապում է անցողիկ անքնությամբ, իսկ 10-15%-ը ներկայանում են բժիշկներին ամիսներ-տարիներ տևող արդեն երկարատև (քրոնիկ) անքնությամբ: Ունենալ անքնություն, նշանակում է ունենալ ցերեկային ցածր աշխատունակություն, հոգնածություն: Այս դեպքում բժիշկը պետք է ուշադիր լինի և անընդմեջ չնշանակի քնաբեր դեղեր, քանի որ շատ դեպքերում լավ արդյունքների կարելի է հասնել հիվանդի օրվա ռեժիմը և քունը խանգարող որոշ հանգամանքների փոփոխության և վերացման միջոցով: Անկասկած, պետք է ամեն կերպ նպաստել հիվանդի քնի տևողության երկարացմանը:

- Իսկ ի՞նչ է իրենից ներկայացնում անհանգիստ ոտքերի համախտանիշը:


- Այս համախտանիշը ամենևին էլ հոգեհուզական բնույթի չէ, ինչպես կարծում են շատերը (նույնիսկ բժիշկները), այլ հանդիսանում է շարժողական խանգարում, որի հիմնական պատճառներն են ոտքերում կամ երբեմն էլ մարմնում և վերին վերջույթներում առաջացող տարբեր բնույթի տհաճ զգացողությունները, որոնք ստիպում են հիվանդներին շարժել ոտքերը և դրա շնորհիվ թեթևացնել այդ անցանկալի ծակծկոցները, մզզոցները, ցավերը: Ավելին, քանի որ նշված երևույթները ուժեղանում են երեկոյան ժամերին, հիվանդը չի կարողանում քնել, իսկ եթե նույնիսկ հաջողվում է քնել, ոտքերի շարժումները կարող են կրկնվել նաև քնի ընթացքում` ընդհատելով այն: Այս համախտանիշի տարածվածությունը բնակչության շրջանում 5-15% է կազմում: Նշենք, որ հիվանդացության տարածվածության որոշման նպատակով Հայկական բժշկական ասոցիացիայի և նրա կազմում գործող Հայաստանի երիտասարդ նյարդաբանների լիգայի ջանքերով 2006 թվականի հոկտեմբերին Երևանում անցկացվեց հեռախոսային հարցում, որին մասնակցեց մոտ 2 հազ. բնակիչ: Այդ հարցման արդյունքներից պարզվեց, որ Հայաստանում ևս անհանգիստ ոտքերի համախտանիշի տարածվածությունը բավականին բարձր է և կազմում է մոտավորապես 8%: Ուստի պատահական չէ, որ այս խանգարումը դառնում է ամենատարածված նյարդաբանական հիվանդությունը և նույնպես պահանջում է մեծ ուշադրություն: Մեզ մոտ կան նաև այլ ծրագրեր, որոնց հիմնական նպատակն է բարձրացնել քնի խանգարումների հանդեպ ուշադրությունը, և առողջապահական ոլորտում տեղեկատվություն տարածել խնդրի կարևորության վերաբերյալ:

 

- Որո՞նք են այդ ծրագրերը:


- Նախատեսել ենք նմանատիպ եղանակով անցկացնել նաև քնի շնչառական խանգարումների տարածվածության գնահատում: Քնի բժշկությունը առանց համապատասխան ախտորոշման պատկերացնելը անհնարին է, և շատ շուտով Երևանում` սրտաբանության ՀԻ-ում, կբացվի քնի առաջին ժամանակակից լաբորատորիան, որի դերը, վստահ ենք, շատ մեծ է լինելու քնի խանգարումներով հիվանդների հայտնաբերման և նրանց հետագա որակյալ բուժումը կազմակերպելու գործում:


Բացի այդ, ՙ''Քնի հետազոտության եվրոպական միության'' հովանավորությամբ այս տարվա մայիսի 18-19-ին Երևանում Հայկական բժշկական ասոցիացիան անցկացրեց քնի բժշկությանը նվիրված տարածաշրջանային սիմպոզիում, որի ժամանակ դասախոսություններով հանդես եկան քնի հայտնի մասնագետներ Եվրոպայից: Հրավիրված էին նաև մասնագետներ հարևան երկրներից: Օգտագործելով այս բացառիկ առիթը` միջոցառման կազմակերպիչները քնի բժշկության գաղափարները և հիմնական դրույթները առավելագույնս փորձեցին լայնորեն տարածել մեր բժիշկների և բնակչության շրջանում:

Հեղինակ. Վահե Տեր-Մինասյան
Սկզբնաղբյուր. ՀՀ - Ամսագիր ''Ֆարմացևտ պրակտիկ'' 4-5-2007 (4-5)
Աղբյուր. med-practic.com
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին
Loading...
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Էրեկտիլ դիսֆունկցիան և քնի օբստրուկտիվ ապնոէի համախտանիշը (Obstructive sleep apnea syndrome and erectile dysfunction). urolog.am
Էրեկտիլ դիսֆունկցիան և քնի օբստրուկտիվ ապնոէի համախտանիշը (Obstructive sleep apnea syndrome and erectile dysfunction). urolog.am

Քնի օբստրուկտիվ ապնոէի համախտանիշը համարվում է էրեկտիլ դիսֆունկցիայի ամենաքիչ ուսումնասիրված ռիսկի գործոնը:  Նոր հետազոտության մեջ փորձել են որոշել քնի օբստրուկտիվ համախտանիշով հիվանդների մոտ էրեկտիլ...

Առողջ տղամարդ Ուրո-անդրոլոգիա
Պարզ շնչառական վարժություն, որը կօգնի արագ քնել. 168.am
Պարզ շնչառական վարժություն, որը կօգնի արագ քնել. 168.am

Մեզանից շատերը բախվել են անքնության հետ, բայց քչերը գիտեն, որ այն կարելի է հաղթահարել պարզ շնչառական վարժությունների օգնությամբ, գրում է interesnoznat.com-ը...

Օգտակար խորհուրդներ
Ապնոէ. հաճախ տրվող հարցեր. izmirlianmedicalcenter.com
Ապնոէ. հաճախ տրվող հարցեր. izmirlianmedicalcenter.com

1.  Ի՞նչ է խռմփոցը

Խռմփոցը ձայնային ֆենոմեն է, որն առաջանում է քնած ժամանակ, երբ շնչելիս օդի հոսքն անցնում է նեղացած շնչուղիներով...

Քիթ-կոկորդ-ականջ հիվանդություններ
Ինչը բացառել ընթրիքից, եթե ունեք անքնություն. 168.am
Ինչը բացառել ընթրիքից, եթե ունեք անքնություն. 168.am

Անքնությունը բավական տարածված խնդիր է, որը լրջորեն ազդում է կյանքի որակի վրա։ Steptohealth.ru-ն գրում է, որ այն կարող է առաջանալ մի խումբ գործոնների ազդեցությամբ։ Հարկավոր է ուշադրություն դարձնել սննդակարգին՝ նվազագույնի...

Սնունդը և առողջությունը
Եթե անքնության խնդիր ունեք. 168.am
Եթե անքնության խնդիր ունեք. 168.am

Լիարժեք քունը թե՛ ֆիզիկական, թե՛ հոգեկան առողջության կարևորագույն բաղադրիչներից է։ Այն հնարավորություն է տալիս էներգիա կուտակել և մեծ նշանակություն ունի օրգանիզմի նորմալ կենսագործունեության համար։ Ահա ինչու է հարկավոր քայլեր...

Գիշերը քրտնելու հինգ հնարավոր պատճառ. 168.am
Գիշերը քրտնելու հինգ հնարավոր պատճառ. 168.am

Steptohealth.ru-ն գրում է, որ գիշերային քրտնարտադրությունը կարող է վկայել առողջական խնդիրների առկայության մասին...

Թերապիա
Քնից լիարժեք հագենալու գիտականորեն ստուգված 10 մեթոդ. 168.am
Քնից լիարժեք հագենալու գիտականորեն ստուգված 10 մեթոդ. 168.am

Մեզանից շատերը տառապում են քնի խանգարումներով: Շատերը չեն կարողանում երկար ժամանակ քնել, իսկ մյուսների համար մեծ խնդիր է ժամանակին արթնանալը: Այս խնդիրներից ազատվել կօգնեն գիտականորեն ստուգված մի քանի մեթոդներ...

Անքնության դեմ պարզագույն միջոց. 168.am
Անքնության դեմ պարզագույն միջոց. 168.am

Հարվարդի համալսարանի մասնագետ, բժիշկ Էնդրյու Վեյլն առաջարկում է անքնության մասին մոռանալու նոր մեթոդ: Ըստ նրա՝ եթե քնելուց առաջ լեզվով թեթևակի հպվեք քիմքին և շնչեք, կհանգստացնեք նյարդերն ու արագ քուն կմտնեք...

Ավանդական բուժման մեթոդներ և միջոցներ
Բնական միջոց անքնության դեմ. բանանի թեյ. 168.am
Բնական միջոց անքնության դեմ. բանանի թեյ. 168.am

Այսօր շատերն են անքնությամբ տառապում, իսկ քնի պակասն ազդում է առողջության վրա։ Վատ քնի առավել տարածված պատճառները սրթեսը, դեպրեսիան և անհանգստությունն են։ Fithacker.ru կայքը գրում է, որ անքնությունը կարող է նաև բարձր ճնշման դեմ...

Սնունդը և առողջությունը Ավանդական բուժման մեթոդներ և միջոցներ
Ինչպե՞ս քունն առնել մեկ շաբաթ առաջ
Ինչպե՞ս քունն առնել մեկ շաբաթ առաջ

Հնարավո՞ր է, արդյոք, մեկ շաբաթ առաջ քունն առնել: Կանադայի Կալգարի Համալսարանի գիտնականները գտնում են, որ հնարավոր է: Սա լավ նորություն է ուսանողների համար քննաշրջանի ընթացքում. անքուն գիշերից առաջ քնի...

Օգտակար խորհուրդներ
Ինչու է ցանկալի ձախ կողքին քնելը. 1in.am
Ինչու է ցանկալի ձախ կողքին քնելը. 1in.am

Գիտնականները պարզել են, որ հատկապես ձախ կողքին քնելը օրգանիզմի համար ավելի օգտակար է: Իսկ թե ինչու է այդպես, ներկայացնում է adme.ru-ն...

Քնի օբստրուկտիվ ապնոէ. izmirlianmedicalcenter.com
Քնի օբստրուկտիվ ապնոէ. izmirlianmedicalcenter.com

«Իզմիրլյան» բժշկական կենտրոնի քնի լաբորատորիայում թոքաբան Մ.Ա. Պետրոսյանի կողմից կատարվում է քնի ընթացքում շնչառական խանգարումների ախտորոշում և բուժում: Քնի ընթացքում տեղի ունեցող շնչառական խանգարումների...

Քիթ-կոկորդ-ականջ հիվանդություններ
Նիհարելու համար հարկ է կարգավորել քնի ռեժիմը. news.am
Նիհարելու համար հարկ է կարգավորել քնի ռեժիմը. news.am

Նիհարել ցանկանալու դեպքում հաջողությունը երաշխավորված է, եթե բավականաչափ քնեք, պնդում են մասնագետները: The Sun Daily-ն հայտնում է, որ շատ սննդաբաններ հաշվի չեն առնում...

Սնունդը և առողջությունը Ճարպակալում
Ձախ կողմի վրա քնելու 8 առավելությունները. 1in.am
Ձախ կողմի վրա քնելու 8 առավելությունները. 1in.am

Մենք բոլորս գիտենք, որ առողջ քունը լավ է անդրադառնում մարդու առողջության վրա: Բժիշկների կարծիքով՝ շատ կարևոր է նաև քնելու դիրքը: Ձախ կողմի վրա քնելը, օրինակ, մի շարք առավելություններ ունի...

6 եղանակ` առավոտյան հեշտ արթնանալու համար
6 եղանակ` առավոտյան հեշտ արթնանալու համար

Ամեն օր միլիարդավոր մարդիկ արթնանում են վաղ առավոտյան բավականին հոգնած և փորձում սկսել նոր աշխատանքային օրը: Tech insider-ը գիտականորեն ապացուցված եղանակ է ներկայացնում, որը կօգնի օրն առավել...

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ