Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Քուն, քնի խանգարումներ

Փորձենք ապրել այնպես, որ արժանանանք հանգիստ ու առողջ քուն ունենալուն

Փորձենք ապրել այնպես, որ արժանանանք հանգիստ ու առողջ քուն ունենալուն

Առաջին անգամ Քնի համաշխարհային օրն (World Sleep Day) անց է կացվել 2008 թ. մարտի 14-ին, և` այդ օրվանից ի վեր, ամեն տարի Առողջապահության Համաշխարհային Կազմակերպության ծրագրի շրջանակներում անց են կացվում քնի և առողջության հարցերին հարող, օրվան նվիրված միջոցառումներ։ 2013 թ. քնի համաշխարհային օրը նշվում է մարտի 15-ին:


Քունը օրգանիզմի գոյության հատուկ ձև է, ոչ պակաս բարդ` ցերեկային արթուն վիճակից: Ճիշտ ընթացքի քնի ժամանակ օրգանիզմը վերականգնում է ուժերը, որոնք ծախսվել են ցերեկային ակտիվության ժամանակ: Հենց այդ պատճառով առողջ մարդն արթնանում է թարմ և վերականգնած ուժերով:


Մարդը քնի մեջ անց է կացնում իր կյանքի մոտավորապես մեկ երրորդը: Քնի ընթացքում մեր ուղեղի ակտիվությունն ունի նվազագույն մակարդակ:


Ապացուցվել է, որ երկարատև, քրոնիկ անքնությունը բացասաբար է անդրադառնում կյանքի որակի վրա՝ պակասում է հումորի զգացումը, դառնում է դյուրագրգիռ։ Կորցնելով քնի ընդամենը 4 ժամը՝ մարդը կորցնում է կենսական ակտիվության 45%-ը: Վատթարանում է հիշողությունը, մեծանում է քրոնիկական հիվանդությունների սրացման հավանականությունը:


Օրվա սննդակարգի ճիշտ կազմակերպումը, քնի ժամանակի բավականաչափ ապահովումն անհրաժեշտ պայմաններ են երկար տարիներ ֆիզիկական և հոգևոր առողջության պահպանման համար:


Այսպիսով`քունը մեր օրգանիզմի առաջնային ու շատ կարևոր գործառույթներից է: Քնելով` մարդը վերականգնում է օրվա ընթացքում սպառած էներգիան, նորից հնարավորություն ստանալով` վարելու ակտիվ ու լիարժեք կենսակերպ:


Այս առիթով զրուցեցինք Հայաստանում առաջինը քնի կարևորությունը արժևորող, Քնի խանագարումների կենտրոնի հիմնադիր, Կանխարգելիչ սրտաբանության կենտրոնի գիտական ղեկավար, Երևանի գլխավոր սրտաբան Պարունակ Զելվեյանի հետ։


 «Յուրաքանչյուր տարի Քնի համաշխարհային օրը նշվում է ինչ-որ կարգախոսով. իրատեսական է այս տարվա կարգախոսը` «Առողջ քուն, առողջ ծերություն»:


Ուզում եմ ուշադրության արժանացնել շատ կարևոր մի փաստ. սխալ է այն մոտեցումն ու տեսակետը, որ քունը պասիվ գործընթաց է, այսինքն՝ գնում ես քնելու և վերջ: Իրականում քունը մեր կյանքի ամենակարևոր բաղկացուցիչ մասն է, և պասիվ գործընթաց համարելը թյուր կարծիք է, այն պետք է չափազանց արժևորել ու կարևորել մարդու կյանքի ցանկացած փուլում:  


Առանձնացնեմ այսօր հրատապված փաստ. մեր դարաշրջանի կյանքի ռիթմը, կամա թե ակամա, զրկում է մեզ` քունը կարևորելուց, հանձինս ներկայիս տեխնիկայի ագրեսիվ ներխուժման, մեր օրերին բնորոշ սթրեսների անբաժան գոյության։ Ուստի փորձենք ապրել այնպես, որ արժանանանք հանգիստ ու առողջ քուն ունենալուն»,- մաղթեց Երևանի գլխավոր սրտաբանը:


ՔնԿանխարգելիչ սրտաբանության կենտրոնի քնաբան Աիդա Մաթևոսյանի կարևորությանը, խանգարումներին ու հնարավոր խնդիրներին մեզ հետ զրույցում անդրադարձավ ու մանրամասներ ներկայացրեց Կանխարգելիչ սրտաբանության կենտրոնի քնաբան Աիդա Մաթևոսյանը:


–   Մարտի 15- ը նշվում է որպես քնի համաշխարհային օր. ըստ Ձեզ՝ ո՞ րն է նման օր հռչակելու միտումը:


–   Քնի համաշխարհային ասոցիացիայի կողմից օրն առանձնացնելու նպատակն է` բարձրացնել հանգիստ, առողջ քնի առավելությունների, քնի խանգարումների կանխարգելման մասին հանրության տեղեկացվածությունը:


–   Քնի ինչպիսի՞ տևողությունն է համարվում բավարար տարբեր տարիքի անձանց  մոտ (երեխաների, երիտասարդների, մեծահասակների):


–   Ամենատարբեր… Օրինակ` նորածինը պետք է քնի օրական 22 ժամ, որի ընթացքում սինթեզվում է երեխայի աճին նպաստող սոմատոտրոպին հորմոնը: Մեկ տարեկանում արդեն բավարար է համարվում 15-16 ժամը։ Երեխայի մեծանալուն զուգընթաց, հետզհետե, քնի տևողությունը կրճատվում է: Մեծահասակների մոտ նորմալ է համարվում 5-10 ժամյա քունը։ Կան մարդիկ, ովքեր քնելով 5 ժամ, անցնում են քնի բոլոր փուլերով, մյուսները կարող են քնել նույնիսկ 10 ժամ, բայց էլի լիարժեք քնի պակաս զգալ:


–   Ընդունված է համարել` հետճաշյա քունը խթանում է ուղեղի աշխատանքը, ուստի` կարելի՞ է ասել, որ այդ քունն անհրաժեշտություն է:


–  Ցերեկային քունը կարող է և´ ախտաբանական բնույթ կրել, և´ ունենալ շատ դրական ազդեցություն մարդու մտավոր ու ֆիզիկական գործունեության վրա: 15 րոպեից մինչև մեկ ժամ տևող ցերեկային քունը, անշուշտ, կունենա դրական ազդեցություն թե՛ հանգստանալու, թե՛ ուժերը վերականգնելու առումով, գերազանցելու դեպքում այն կարող է հանգեցնել գիշերային քնի խանգարման և կրել ախտաբանական բնույթ:


–  Ինչի՞ կարող է հանգեցնել քնի մշտական պակասը:


–  Կարելի է ասել` դա դարի հիվանդություն է։ Մեր երիտասարդությունը հաճախ է խախտում քնի հիգիենան և բախվում քնի խանգարման խնդրին: Քնի պակասը կարող է հանգեցնել քրոնիկ հոգնածության, ընկճախտի, գիրանալու, սրտային, շնչառական բազմաթիվ խնդիրների։ Օրգանիզմում քնի ընթացքում տեղի են ունենում այնպիսի գործընթացներ, որոնք կարևոր են արթուն ժամանակ ակտիվ կենսակերպի և գործունեության համար: Շատ տարածված է քնի ապնոէ-հիպոպնոէ համախտանիշը, որի հիմնական դրսևորումներից մեկը` խռմփոցը, բերում է շնչառական օդատար ուղիների նեղացման, արդյունքում թթվածնի մակարդակն արյան մեջ ընկնում է, ի հայտ են գալիս սրտանոթային (սրտի կաթված, զարկերակային գերճնշում, գլխուղեղի կաթված), երիկամային, նյութափոխանակության խանգարումներ և շաքարային դիաբետի զարգացման հավանականության բարձրացում։ Այսպիսով. գալիս ենք եզրահանգման` շնչառական այդ խանգարումը քնի խանգարման տարատեսակ է, որից էլ բխում են թվարկված բարդությունները:


–  Ի՞նչ է իրենից ենթադրում քնի հիգիենան:


–  Դա մի քանի կանոնների շարք է, որոնց հետևելը ցանկալի է բոլորին: Շատ կարևոր է արթնանալ ու քնել նույն ժամերին, այսինքն` քնել մոտավորապես կեսգիշերին և արթնանալ առավոտյան ժամը 7:00 - 9:00 ժամանակահատվածում: Պետք է պահպանել քնելու և արթնանալու ռիթմը: Առողջ քնի համար անհրաժեշտ պայման է մութ սենյակը. մթության մեջ է սինթեզվում քնի հորմոնը։ Աչքերի վրա մթի ազդեցության շնորհիվ` նյարդերի միջոցով էպիֆիզի ստացած հրահանգի արդյունքում, տեղի է ունենում այդ հորմոնի սինթեզումը, որն էլ ապահովում է հանգիստ քունը: Կարևոր նախապայման է` պառկել քնելու, երբ քնելու ցանկություն է առաջանում: Անկողինը պետք է լինի մաքսիմալ հարմարավետ:


–  Փաստորեն կատարյալ մթությունը պարտադիր է…


–  Այո՛, և չպետք է վախենալ ննջարանում մթություն ապահովելուց՝ նույնիսկ երեխաների համար:


–  Նշեցիք, որ քունը կարող է գիրացման պատճառ լինել, կպարզաբանե՞ք:


Կանխարգելիչ սրտաբանության կենտրոնի քնաբան Աիդա Մաթևոսյան–   Գիրացումն էլ իր հերթին բերում է քնի խանգարման։ Փորձենք մեկնաբանել. գիրանալիս` մարմնի այլ հատվածներից զատ, ճարպը կուտակվում է նաև պարանոցի շրջանում` մեխանիկական ճնշում գործադրելով և նեղացնելով օդատար ուղիները, որն էլ իր հերթին բերում է թթվածնի մակարդակի իջեցման։ Քնի ընթացքում թթվածնի պակասը պատճառ է դառնում պարբերաբար քնի խորը փուլից անցում ավելի մակերեսային քնի: Արդյունքում քնի խորը փուլի ժամանակահատվածը պակասում է, և այդ ընթացքում սինթեզվող հորմոնների, որոնցից մեկը հենց սոմատոտրոպինն է, սինթեզը խաթարվում է։ Օրգանիզմում առաջանում է նրա դեֆիցիտ, որի դերը ճարպային և սպիտակուցային նյութափոխանակության մեջ նշանակալի է, ուստի` իր ազդեցությունն է թողնում ճարպային նյութափոխանակության վրա։ Ի հետևանք` մարդը սկսում է գիրանալ:


–  Ի՞նչ խորհուրդ կտաք մարդկանց, ովքեր ստիպված են աշխատել գիշերը:


–  Այդ մարդկանց մոտ հետագայում մեծ է անքնությամբ և քնի այլ տարաբնույթ խանգարումներով տառապելու հավանականությունը:


–  Քնելու դիրքն ու մարդու առողջությունն ինչքանո՞վ են փոխկապակցված:


–  Եթե ոչ մի խանգարում գոյություն չունի, ապա քնելու դիրքը չի կարող էական նշանակություն ունենալ, խնդիր ունենալու դեպքում է առաջանում ավելի հարմարավետ դիրքի ընտրության անհրաժեշտություն։ Այս պարագայում ցանկալի է դիմել բժշկի և ստանալ համապատասխան խորհուրդներ:


–  Կան, այսպես կոչված «բու»-եր և «արտույտ»-ներ, ո՞րն է նախընտրելի:


–  «Բու»-երն այն մարդիկ են, ովքեր սիրում են քնել ավելի ուշ և արթնանալ` ուշ, «արտույտ»-ները` ընդհակառակը: Կան նաև «աղավնի»-ներ, ովքեր տատանվում են այդ երկուսի միջև: Նախընտրելի, ինչ-որ ընդգծված դրական կամ բացասական կողմեր չկան:


–  Այն երազները, որոնք տեսնում ենք, ինչ-որ կապ ունե՞ն մեր քնի և առողջության հետ:


–  Երազները տեսնում ենք քնի արագ փուլում։ Եթե մարդը չունի քնի խանգարում, ապա կտեսնի առանց բացասական միտվածության և ագրեսիվ բնույթից հեռու երազներ։ Անհանգիստ քնող մարդիկ գիշերները պարբերաբար արթնանում են, և հավանական են դառնում ագրեսիվ ու բացասական բնույթի երազները: Նման դեպքերում գործ ունենք քնի խանգարման հետ:


–  Փորձենք պարզաբանել սննդին և քնին հարող հարցեր. ի՞նչ ուտել կամ` չուտել, քնելուց առաջ:


–   Շատ կարևոր է` քնից մի քանի ժամ առաջ չօգտագործել ոգելից խմիչք, ծխախոտ, ծանր ուտելիք, սուր ուտեստներ, մսեղեն նույնպես ցանկալի չէ: Քնելուց առաջ նախընտրելի է կաթնամթերքի օգտագործումը:


–   Ձեր խորհուրդն անքնությամբ տառապողներին:


–  Պահպանել քնի հիգիենայի կանոնները:

Հեղինակ. Շողիկ Գալստյան
Սկզբնաղբյուր. med-practic.com
Լուսանկարը. Գրիգոր Արզումանյան
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին
Loading...
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Էրեկտիլ դիսֆունկցիան և քնի օբստրուկտիվ ապնոէի համախտանիշը (Obstructive sleep apnea syndrome and erectile dysfunction). urolog.am
Էրեկտիլ դիսֆունկցիան և քնի օբստրուկտիվ ապնոէի համախտանիշը (Obstructive sleep apnea syndrome and erectile dysfunction). urolog.am

Քնի օբստրուկտիվ ապնոէի համախտանիշը համարվում է էրեկտիլ դիսֆունկցիայի ամենաքիչ ուսումնասիրված ռիսկի գործոնը:  Նոր հետազոտության մեջ փորձել են որոշել քնի օբստրուկտիվ համախտանիշով հիվանդների մոտ էրեկտիլ...

Առողջ տղամարդ Ուրո-անդրոլոգիա
Պարզ շնչառական վարժություն, որը կօգնի արագ քնել. 168.am
Պարզ շնչառական վարժություն, որը կօգնի արագ քնել. 168.am

Մեզանից շատերը բախվել են անքնության հետ, բայց քչերը գիտեն, որ այն կարելի է հաղթահարել պարզ շնչառական վարժությունների օգնությամբ, գրում է interesnoznat.com-ը...

Օգտակար խորհուրդներ
Ապնոէ. հաճախ տրվող հարցեր. izmirlianmedicalcenter.com
Ապնոէ. հաճախ տրվող հարցեր. izmirlianmedicalcenter.com

1.  Ի՞նչ է խռմփոցը

Խռմփոցը ձայնային ֆենոմեն է, որն առաջանում է քնած ժամանակ, երբ շնչելիս օդի հոսքն անցնում է նեղացած շնչուղիներով...

Քիթ-կոկորդ-ականջ հիվանդություններ
Ինչը բացառել ընթրիքից, եթե ունեք անքնություն. 168.am
Ինչը բացառել ընթրիքից, եթե ունեք անքնություն. 168.am

Անքնությունը բավական տարածված խնդիր է, որը լրջորեն ազդում է կյանքի որակի վրա։ Steptohealth.ru-ն գրում է, որ այն կարող է առաջանալ մի խումբ գործոնների ազդեցությամբ։ Հարկավոր է ուշադրություն դարձնել սննդակարգին՝ նվազագույնի...

Սնունդը և առողջությունը
Եթե անքնության խնդիր ունեք. 168.am
Եթե անքնության խնդիր ունեք. 168.am

Լիարժեք քունը թե՛ ֆիզիկական, թե՛ հոգեկան առողջության կարևորագույն բաղադրիչներից է։ Այն հնարավորություն է տալիս էներգիա կուտակել և մեծ նշանակություն ունի օրգանիզմի նորմալ կենսագործունեության համար։ Ահա ինչու է հարկավոր քայլեր...

Գիշերը քրտնելու հինգ հնարավոր պատճառ. 168.am
Գիշերը քրտնելու հինգ հնարավոր պատճառ. 168.am

Steptohealth.ru-ն գրում է, որ գիշերային քրտնարտադրությունը կարող է վկայել առողջական խնդիրների առկայության մասին...

Թերապիա
Քնից լիարժեք հագենալու գիտականորեն ստուգված 10 մեթոդ. 168.am
Քնից լիարժեք հագենալու գիտականորեն ստուգված 10 մեթոդ. 168.am

Մեզանից շատերը տառապում են քնի խանգարումներով: Շատերը չեն կարողանում երկար ժամանակ քնել, իսկ մյուսների համար մեծ խնդիր է ժամանակին արթնանալը: Այս խնդիրներից ազատվել կօգնեն գիտականորեն ստուգված մի քանի մեթոդներ...

Անքնության դեմ պարզագույն միջոց. 168.am
Անքնության դեմ պարզագույն միջոց. 168.am

Հարվարդի համալսարանի մասնագետ, բժիշկ Էնդրյու Վեյլն առաջարկում է անքնության մասին մոռանալու նոր մեթոդ: Ըստ նրա՝ եթե քնելուց առաջ լեզվով թեթևակի հպվեք քիմքին և շնչեք, կհանգստացնեք նյարդերն ու արագ քուն կմտնեք...

Ավանդական բուժման մեթոդներ և միջոցներ
Բնական միջոց անքնության դեմ. բանանի թեյ. 168.am
Բնական միջոց անքնության դեմ. բանանի թեյ. 168.am

Այսօր շատերն են անքնությամբ տառապում, իսկ քնի պակասն ազդում է առողջության վրա։ Վատ քնի առավել տարածված պատճառները սրթեսը, դեպրեսիան և անհանգստությունն են։ Fithacker.ru կայքը գրում է, որ անքնությունը կարող է նաև բարձր ճնշման դեմ...

Սնունդը և առողջությունը Ավանդական բուժման մեթոդներ և միջոցներ
Ինչպե՞ս քունն առնել մեկ շաբաթ առաջ
Ինչպե՞ս քունն առնել մեկ շաբաթ առաջ

Հնարավո՞ր է, արդյոք, մեկ շաբաթ առաջ քունն առնել: Կանադայի Կալգարի Համալսարանի գիտնականները գտնում են, որ հնարավոր է: Սա լավ նորություն է ուսանողների համար քննաշրջանի ընթացքում. անքուն գիշերից առաջ քնի...

Օգտակար խորհուրդներ
Ինչու է ցանկալի ձախ կողքին քնելը. 1in.am
Ինչու է ցանկալի ձախ կողքին քնելը. 1in.am

Գիտնականները պարզել են, որ հատկապես ձախ կողքին քնելը օրգանիզմի համար ավելի օգտակար է: Իսկ թե ինչու է այդպես, ներկայացնում է adme.ru-ն...

Քնի օբստրուկտիվ ապնոէ. izmirlianmedicalcenter.com
Քնի օբստրուկտիվ ապնոէ. izmirlianmedicalcenter.com

«Իզմիրլյան» բժշկական կենտրոնի քնի լաբորատորիայում թոքաբան Մ.Ա. Պետրոսյանի կողմից կատարվում է քնի ընթացքում շնչառական խանգարումների ախտորոշում և բուժում: Քնի ընթացքում տեղի ունեցող շնչառական խանգարումների...

Քիթ-կոկորդ-ականջ հիվանդություններ
Նիհարելու համար հարկ է կարգավորել քնի ռեժիմը. news.am
Նիհարելու համար հարկ է կարգավորել քնի ռեժիմը. news.am

Նիհարել ցանկանալու դեպքում հաջողությունը երաշխավորված է, եթե բավականաչափ քնեք, պնդում են մասնագետները: The Sun Daily-ն հայտնում է, որ շատ սննդաբաններ հաշվի չեն առնում...

Սնունդը և առողջությունը Ճարպակալում
Ձախ կողմի վրա քնելու 8 առավելությունները. 1in.am
Ձախ կողմի վրա քնելու 8 առավելությունները. 1in.am

Մենք բոլորս գիտենք, որ առողջ քունը լավ է անդրադառնում մարդու առողջության վրա: Բժիշկների կարծիքով՝ շատ կարևոր է նաև քնելու դիրքը: Ձախ կողմի վրա քնելը, օրինակ, մի շարք առավելություններ ունի...

6 եղանակ` առավոտյան հեշտ արթնանալու համար
6 եղանակ` առավոտյան հեշտ արթնանալու համար

Ամեն օր միլիարդավոր մարդիկ արթնանում են վաղ առավոտյան բավականին հոգնած և փորձում սկսել նոր աշխատանքային օրը: Tech insider-ը գիտականորեն ապացուցված եղանակ է ներկայացնում, որը կօգնի օրն առավել...

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ