Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Իմունաբանություն

Իմունային համակարգ

Իմունային  համակարգ

Այս հոդվածը նպատակ ունի ընթերցողին ծանոթացնելու մարդու իմունային համակարգին, որի շնորհիվ մեր օրգանիզմն օժտված է հակազդելու մի ամբողջ շարք` մասնավորապես բակտերային, վիրուսային ծագում ունեցող հիվանդությունների և դրանցից պաշտպանվելու հատկությամբ` իմունիտետով:

 

Իմունիտետը վարակվածի օրգանիզմ օտար սպիտակուցների, հիվանդածին մանրէների դեմ պաշտպանական հատուկ հակամարմինների, հակաթույների առաջացումն ու առկայությունն է: Վերջիններս չեզոքացնում, քայքայում, վնասազերծում են հիվանդածին գործոններին: Զարմանալի է, բայց փաստ, որ մարդու և կենդանու օրգանիզմներն օժտված են իրենց հետևյալ բացառիկ հատկություններով: Առաջինն այն է, որնրանք ճշտությամբ կարողանում են տարբերել իրենցը, սեփականը` օտարից: Ընդ որում, իրեն հարազատ սպիտակուցի, մանրէի նկատմամբ (մեր օրգանիզմում բնակվում են նաև մեզ համար հարազատ, օգտակար մանրէներ) օրգանիզմը հակամարմիններ չի արտադրում, իսկ օտար սպիտակուցի, հիվանդածին մանրէի նկատմամբ չափազանց զգայուն է: Տարբերելով օտար սպիտակուցի, ախտածին մանրէի հատկությունները, օրգանիզմը դրան անսխալորեն հակազդող պատասխան սպիտակուցներ, հակամարմիններ, հակաթույներ է արտադրում, որոնցով և ապահովվում է վարակվածի հիվանդության ընթացքի ելքը: Այն է` առողջացումը: Ուրեմն, ինչպես տեսնում ենք, օրգանիզմի ճանաչողականության շնորհիվ որևէ ախտածին մանրէով վարակվածի մարմնում միաժամանակ տեղի են ունենում երկու իրարամերժ գործընթացներ: Մի կողմից ախտածին մանրէի բազմացումն ու տարածումն է, որը որոշակի գաղտնի շրջանից հետո բերում է հիվանդության զարգացմանը, իսկ մյուս կողմից` օտարի հետ հանդիպման առաջին իսկ պահից օրգանիզմը սկսում է պաշտպանական հակամարմիններ, հակաթույներ արտադրել մինչև վերջիններիս մակարդակը գերազանցում է բազմացող, տարածվող մանրէների քանակին: Մանրէների ազդեցությունը ճնշվում է, և հիվանդը սկսում է առողջանալ:

 

Նկար 2. Ավշային հանգույցների տեսակները

Նկար 3. Փոքր լիմֆոցիտի կորիզում պահպանված է իմունաբանական հիշողությունը

Նկար 4. Ֆագոցիտը կլանում է  
օտար մանրէին

Նկար 5. Ավշային անոթների կառուցվածքը
Նկար 1. Ավշային անոթների ցանց

 

Օրգանիզմի երկրորդ առանձնահատկությունը կայանում է նրանում, որ սեփականը օտարից տարբերելուց բացի նա հատուկ բջիջների ժառանգական նյութում պահպանում է օտարի հետ երբեմնի հանդիպումների և նրանց ոչնչացնող, հակազդող հակամարմիններ, հակաթույներ արտադրելու իր ունակության մասին տեղեկությունը: Այսինքն, օրգանիզմն ունի իմունաբանական հիշողություն: Կյանքի ընթացքում յուրաքանչյուր անգամ այդ նույն օտար սպիտակուցի, մանրէի հետ հանդիպելիս իմունային համակարգի այդ հատուկ բջիջներում արթնանում է հին հիշողությունը պահպանող, արդեն փորձառու գենը ու ավելի արագ, ավելի բուռն և արտահայտված պատասխան է տալիս օտար գործոնին: Ահա թե ինչու շատ հիվանդությունների դեպքում մեկ անգամ հիվանդացած մարդն այդ նույն հիվանդությամբ երկրորդ անգամ չի հիվանդանում, քանզի նա պաշտպանված է և առաջին հանդիպումից մնացած, և նորից արտադրվող հատուկ իմունային հակամարմիններով, հակաթույներով: Այսինքն, նա իմունիտետ ունի:

 

Կա մի այսպիսի երևույթ ևս, երբ արգանդում զարգացող պտուղն առնչվում է մոր օրգանիզմում գտնվող, օտար սպիտակուցի հետ, ապա ծնվելուց հետո նորածինը մոր համար օտար այդ սպիտակուցը օտար չի համարում և դրան վերաբերվում է ինչպես սեփականին: Հետագայում նրա օրգանիզմում այս սպիտակուցի հետ կրկին հանդիպելիս դրան ոչնչացնող հակամարմիններ, հակաթույներ չեն մշակվում: Այդ սպիտակուցը, հարուցիչը նրա համար դառնում է իներտ, «անվնաս»: Այս երևույթն անվանում են իմունաբանական տոլերանտություն: Նույնիսկ ի ծնե, դեռ մոր արգանդում, վարակված երեխան նորից վարակվելիս, նրա օրգանիզմում այդ հիվանդությունը չի արտահայտվում: Ահա թե ինչու կյանքում ոչ բոլոր վարակվածներն են հիվանդանում: Դրանց մի մասը մնում է պաշտպանված վերը նշված իմունիտետի կամ տոլերանտության շնորհիվ: Հայտնի է, որ, օրինակ դիֆթերիայով վարակվածներից 5-20% են հիվանդանում, պոլիոմիելիտի դեպքում այդ թիվը կազմում է 0,5-1%, կարմրուկինը` 95-98% (գրեթե բոլորը), որովայնային տիֆով, պարատիֆերով վարակվածներից հիվանդանում են 30-40% և այլն*: Չի բացառվում, որ դրանց մի մասը կարող է դառնալ այսպես կոչված առողջ վարակակիր և իրենց համար անվտանգ վարակը կարող է փոխանցվել առողջներին, որոնք կարող են հիվանդանալ:

 

Այս հատկանիշները կապված են մեր օրգանիզմի ինքնակառավարվող ամբողջ իմունային համակարգը ներկայացնող օրգանների, որոշակի իմունաբանական ակտիվություն ունեցող, զարմանալիորեն անսխալ գործող բջիջների ներդաշնակ գործունեության հետ: Դրանք են` նախ և առաջ ավշային համակարգն իր անոթային ցանցով (նկար 1), ավշային հանգույցներով (նկար 2) և դրանցում գտնվող ավշային բջիջներով` փոքր լիմֆոցիտներով (նկար 3), որոնք ապահովում են պաշտպանական հակամարմինների, հակաթույների արտադրությունը և իմունաբանական հիշողության պահպանումը: Իսկ դրանց մի տարատեսակը` մեծ լիմֆոցիտները (ֆագոցիտներ), որոնցով հարուստ է ավշային համակարգը, օժտված են օտար սպիտակուցներին, մանրէներին կլաներու, խժռելու հատկությամբ (նկար 4): Սրանք պարզապես հետապնդում, որսում են օտար սպիտակուցներին և իրենցից խուսափող մանրէներին: Ավշային անոթներն օրգանիզմում գտնվում են արյունատար անոթների հետ կողք-կողքի (նկար 5):

 

Ավիշը հյուսվածքներում առկա թափանցիկ բաց-դեղնավուն հեղուկ է, որով լցված են բոլոր հյուսվածքների միջբջջային տարածությունները: Ավիշն այստեղից իր սեփական անոթային համակարգով դեպի սիրտն է տանում հյուսվածքներից արտազատվող նյութափոխանակության արգասիքները և արտաքին աշխարհից ներթափանցած օտար սպիտակուցները, ախտածին մանրէներն ու թույները: Եթե արյունատար անոթներն ունեն սրտից բերող (զարկերակ) և հյուսվածքներից դեպի սիրտը տանող երակներ, ապա ավիշը հետադարձ հոսք չունի: Հյուսվածքներից սկիզբ առնող անոթներով մինչև սիրտը հասնելը այն անցնում է իր ճանապարհին ընկած բազմաթիվ ավշային հանգույցներով, հանգուցախմբերով: Սրանք գեղձային օրգաններ են, որոնց խոշոր կուտակումները ցույց են տրված նկար 1-ում:

 

Արտաքին աշխարհից ներթափանցած օտար սպիտակուցները, մանրէները մինչև օրգանիզմում տարածվելն արգելափակվում են նշված մոտակա ավշային հանգույցներում, որտեղ դրանց մի զգալի մասը կլանվում, ոչնչացվում են վերը նշված մեծ լիմֆոցիտների կողմից: Դրանով ապահովվում է տեղային, հյուսվածքային պաշտպանական գործընթացը` տեղային իմունիտետը: 

 

Ավշային հանգույցներում են գտնվում նաև կարևոր` պլազմատիկ բջիջները (պլազմոցիտներ), որոնցում բնության մեջ հայտնի շուրջ 2,5 տանյակ ամինաթթուներից ստեղծվում, սինթեզվում են օտար սպիտակուցներ չեզոքացնող, գործնականորեն անսահմանափակ տարատեսակների հակաթույներ ու հակամարմիններ:

 

Իմունային համակարգի մեջ են մտնում նաև արյունաստեղծ օրգանները` փայծաղը, ոսկրածուծը, ինչպես նաև կարևոր ներզատական գեղձ` ուրցագեղձը: 

 

Իմունիտետի մշակման գործում դրանց դերի մասին կկարդաք հանդեսի հաջորդ համարում:

Հեղինակ. պրոֆ. Մարտունի Մուրադյան համաճարակաբան
Սկզբնաղբյուր. Առողջապահություն 1.2010 (286)
Աղբյուր. med-practic.com
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին
Loading...
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Թույլ իմունային համակարգի մասին հուշող 5 ազդանշան. tert.am
Թույլ իմունային համակարգի մասին հուշող 5 ազդանշան. tert.am

Իմունային համակարգը «պաշտպանիչ մեխանիզմ» է օրգանիզմի համար, որն ունակ է ետ մղելու տարատեսակ վիրուսները, բակտերիաները և հիվանդությունները, որոնց բախվում ենք օր-օրի...

Տեղեկատվություն ալերգոլոգ-իմունոլոգ բժիշկների, բժշկական հաստատությունների և սպառողների համար
Տեղեկատվություն ալերգոլոգ-իմունոլոգ բժիշկների, բժշկական հաստատությունների և սպառողների համար

Հայաստանի Հանրապետությունում ՀՀ ԱՆ “Դեղերի և բժշկական տեխնոլոգիաների փորձագիտական կենտրոն”-ի կողմից պետական գրանցում են ստացել “Սեվաֆարմա” (Չեխիայի Հանրապետություն) ընկերության...

Դեղամիջոցներ ԼՈՒՐԵՐ: Քիթ-կոկորդ-ականջ հիվանդություններ ԼՈՒՐԵՐ: Ակնաբանություն ԼՈՒՐԵՐ: Մաշկաբանություն Ալերգոլոգիա ԼՈՒՐԵՐ: Թերապիա ԼՈՒՐԵՐ: Ալերգոլոգիա
6 մոլորություն՝ պատվաստանյութերի մասին. news.am
6 մոլորություն՝ պատվաստանյութերի մասին. news.am

Որքան էլ պատվաստանյութերը կարեւոր նշանակություն ունեն բժշկության մեջ եւ կարող են իմունային համակարգի խթանման միջոցով մի շարք հիվանդությունների, ներառյալ՝ գրիպի դեմ կանխարգելիչ պայքարի գերարդյունավետ...

Առողջ երեխա
Իմունային համակարգը խթանելու 12 կենցաղային միջոց. med.news.am
Իմունային համակարգը խթանելու 12 կենցաղային միջոց. med.news.am

Իմունային համակարգը պաշտպանում է մեր օրգանիզմը հիվանդություններ հարուցող տարրերից եւ մանրէներից, ուստի կարեւոր է, որ այն հնարավորինս բարձր արդյունավետությամբ աշխատի...

Կանխարգելում և բուժում տանը
ԳԱՅԱՆԵ ՍԱՀԱԿՅԱՆ. Հայաստանն ազատ է պոլիոմելիտից, կարմրուկից և կարմրախտից. Մեկնարկել է «Իմունականխարգելման եվրոպական շաբաթ»-ը
ԳԱՅԱՆԵ ՍԱՀԱԿՅԱՆ. Հայաստանն ազատ է պոլիոմելիտից, կարմրուկից և կարմրախտից. Մեկնարկել է «Իմունականխարգելման եվրոպական շաբաթ»-ը

2004 թվականից եվրոպական տարածաշրջանում իրականացվում է «Իմունականխարգելման եվրոպական շաբաթ» նախաձեռնությունը, որի նպատակը հանրության շրջանում իրազեկությունը բարձրացնելն է, հետևաբար և պատվաստումների...

Վարակաբանություն Բժշկի ընդունարանում Թերապիա Բժիշկներ
Իմունային պատրաստուկների առավելություններն ու թերությունները
Իմունային պատրաստուկների առավելություններն ու թերությունները

Ներկայումս մրսածության կանխարգելման համար շատերը և իրենք են ընդունում իմունային պատրաստուկներ և, նույնիսկ, երեխաներին են տալիս: Սակայն, արդյոք, դա արդարացվա՞ծ է...

Բուժում Առողջապահության լրատու 1-2.2013
Քաղցկեղ, ՁԻԱՀ, գրիպ… Ո՞վ է փրկելու. իմունանբավարարություն

Իմունաքիմիան ուսումնասիրում է իմունիտետի քիմիական հիմքը (անընկալունակություն, օրգանիզմի ինֆեկցիաներին և օտարածին օրգանիզմների ներխուժմանը դիմադրողականություն (այդ թվում հիվանդածին միկրոօրգանիզմների), ինչպես նաև օտարածին նյութերի...

Առողջապահության լրատու 6-7.2012
Հնարավո՞ր է չհիվանդանալ
Հնարավո՞ր է չհիվանդանալ

Մանրէների ու վիրուսների հետ ամեն օր «շփվում» է յուրաքանչյուրը: Որոշ մարդիկ շատ դյուրին հիվանդանում են, իսկ մյուսներն էլ ինֆեկցիայի հանդեպ կայունություն ունեն: Ինչո՞ւ: Իսկ հնարավո՞ր է չհիվանդանալ...

Վարակաբանություն Թերապիա Առողջապահության լրատու 4-5.2012
Իմունականխարգելումն առաջնային խնդիր

«Իմունիզացիայի եվրոպական շաբաթ» նախաձեռնության շրջանակներում, ապրիլի 23-ին Առողջապահության նախարարությունում ԶԼՄ-ների ներկայացուցիչների համար անցկացվեց Կլոր սեղան, որի առանցքային թեման վերաբերում էր իմունականխարգելմանը...

Առողջապահության լրատու 4-5.2012
B12 վիտամինն ամրացնում է իմունիտետը
B12 վիտամինն ամրացնում է իմունիտետը

B12 վիտամինը կոբալտ պարունակող կենսաբանական ակտիվ նյութ է: Հաճախ այս վիտամինի անվան տակ հասկանում են ցիանոկոբալամինը, հատկապես այս ձևով է վիտամինը ներմուծվում մարդու օրգանիզմ...

Վիտամիններ և միներալներ Առողջապահության լրատու 1.2011 Թերապիա
Իմունիտետ. պատրաստ լինել՝ դիմակայելու
Իմունիտետ. պատրաստ լինել՝ դիմակայելու

Օրգանիզմի  պաշտպանական համակարգ` իմունիտետը, ուղեկցում է մեզ ամբողջ կյանքում: Առանց իմունային համակարգի  նորմալ աշխատանքի հնարավոր չէ դիմակայել ոչ մի հիվանդության...

Առողջապահության լրատու 3.2010
Յուղոտ սնունդը թուլացնում է իմունիտետը
Յուղոտ սնունդը թուլացնում է իմունիտետը

Գիտնականները նորանոր ապացույցներ են բերում այն մասին, որ յուղոտ սնունդը վատ է անդրադառնում առողջության վրա, հաղորդում է Science Daily-ին: Վերջերս անցկացրած հետազոտությունների արդյունքները...

Սնունդը և առողջությունը Առողջապահության լրատու 2.2010
Իմունամոդուլյատորներ. ընդունե՞լ, թե՞ ոչ
Իմունամոդուլյատորներ. ընդունե՞լ, թե՞ ոչ

Հենց որ սկսվում է գրիպի, մրսածության սեզոնը, բոլորն համակվում են իմունիտետը բարձրացնելու գաղափարով: Իսկ նման պատրաստուկների գովազդները շատ են ու շփոթեցնող: Որոնք ընտրել և, ընդհանրապես, պետք է արդյոք ընտրել...

Առողջապահության լրատու 1.2010

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ