Արդի ժամանակաշրջանում տուբերկուլոզային մենինգիտի կլինիկական ընթացքի առանձնահատկությունները և բուժման արդյունքները II մաս

Ըստ DOTS ծրագրի, ուսումնասիրվել են ՏՄ-ով 74 հիվանդների (29 երեխա, 45 չափահաս) հիվանդության կլինիկական ընթացքի առանձնահատկությունները: Նրանք 1998-2007թթ. բուժվել են ՀՀՏԴ-ի մանկական և արտաթոքային բաժանմունքներում:

Աղյուսակ 1-ում ներկայացվում է հիվանդության կլինիկական կազմը:

Ինչպես տեսնում ենք, կլինիկական ձևերից գերակշռում է ամենածանր ձևը` մենինգոէնցեֆալիտը` 54,1%, ինչը բնորոշ է արդի համաճարակային իրավիճակին: Տարբերությունն ըստ տարիքային խմբերի հավաստի չէ: Հինգ դեպքում մենինգոէնցեֆալիտը զուգակցվել է միելիտի հետ, մեկ երեխայի մոտ դիտվել է ուղեղի ախտահարում` տուբերկուլոմա, 3 չափահասների մոտ` տուբերկուլոզային օջախների սերմացրում, որն արձանագրվել է համակարգչային շերտագրությամբ: Հիվանդության սուր սկիզբը` բարձր ջերմություն, սաստիկ գլխացավեր, փսխումներ, ողնուղեղային հեղուկում բարձր ցիտոզ, դիտվել է 60,8%-ի դեպքում, մինչդեռ անցյալում այդ ցուցանիշը կազմել է մոտավորապես 30,0% [1, 2]: Աղյուսակ 2-ում ներկայացված է ՏՄ-ն` զուգորդված տուբերկուլոզի այլ ձևերի հետ:

Աղյուսակ 1. ԿՆՀՏ-ի կլինիկական ձևերը

Աղյուսակ 2. Մենինգիտը` զուգորդված տուբերկուլոզի այլ ձևերի հետ

Աղյուսակ 3. ՏՄ-ն` զուգորդված այլ հիվանդությունների հետ

Աղյուսակ 4 . ՏՄ-ի բուժման արդյունքները և հիվանդության ելքերը

Այսպիսով, 55,4%-ի դեպքում ՏՄ-ն զուգորդվել է այլ ձևերի հետ, ընդ որում` ավելի հաճախ երեխաների շրջանում (69,0%), քան չափահասների` (46,7%): Զուգորդված ախտահարումներից երեխաների մոտ գերակշռել է կորեկանման (միլիար) տուբերկուլոզը, չափահասների` տարածուն (բազմաօրգանային) ձևերը: Մինչդեռ նախկինում նույն դիսպանսերում կատարված հետազոտությունների արդյունքում (անցյալ դարի 80-90-ական թվականներին) ՏՄ-ի զուգորդում (82,4%) դիտվել է հիմնականում առաջնային տուբերկուլոզի ակտիվ կամ ոչ ակտիվ ձևերի հետ, իսկ տարածուն տուբերկուլոզի ոչ մի դեպք հեղինակները չեն արձանագրել [1, 2]:

Ուսումնասիրվել է նաև ՏՄ-ի զուգորդումն այլ հիվանդությունների հետ (աղյուսակ 3), նպատակ ունենալով վերհանել այլ հիվանդությունների դերը ՏՄ-ի առաջացման և կլինիկական գործընթացում:

Ինչպես երևում է աղյուսակից, կողմնակի հիվանդություններն ավելի հաճախ հանդիպել են չափահասների շրջանում (51,1%), քան երեխաների (27,6%), ընդհանուրը կազմել է 41,9%: Առավել հաճախ զուգորդումը եղել է հասարակ հերպեսի վիրուսների (ՀՀՎ-1, ՀՀՎ-2) հետ (18,9%), որոնք, ըստ ՀՀՏԴ-ում կատարված հետազոտությունների արդյունքների [2], իմունիտետի անկման պատճառով ֆոնային գործոն են տուբերկուլոզի զարգացման համար: Հինգ դեպքում (1 երեխա, 4 չափահաս)` 6,8%, հայտնաբերվել է ՁԻԱՀ, ընդ որում, բոլորը հիվանդացել են վերջին 3 տարում:

Իմունիտետի ցածր մակարդակի մասին է վկայում 46 հետազոտվածներից կեսի մոտ (47,8%) տուբերկուլինի նկատմամբ բացասական` աներգիայի առկայությունը (տուբերկուլինի ներմաշկային փորձի բացասական ռեակցիա):

ՏՄ-ի զարգացման հարցում (հատկապես վաղ տարիքի երեխաների համար) ծանրացուցիչ գործոններից մեծ դեր ունեն ընտանեկան շփումը ծնողների և այլ ազգականների հետ, անորակ պատվաստումը կամ դրա բացակայությունը, որոնք կազմել են համապատասխանաբար 48,3% (0-3 տարեկանները` 83,3%), 48,3% (վաղ տարիքի երեխաները` 58,3%):

Ըստ DOTS ծրագրի, խիստ անկողնային ստացիոնար ռեժիմի պայմաններում (հակատուբերկուլոզայինª ախտածագումնային և ախտանշանային 4 դեղամիջոցներով զուգորդված) երկարացված բուժման տևողության (8, 9, 10 ամիս) արդյունքների ուսումնասիրությունը ցույց տվեց հետևյալը (աղյուսակ 4):

Ինչպես տեսնում ենք, լրիվ կլինիկական առողջացման դեպքերը կազմել են 54,1%, լավացմանը, մնացորդային փոփոխություններով` 17,6, մահվանը` 28,4%:

Մեր ստացած տվյալները համեմատելով անցյալ դարի 80-90-ականներին հրատարակված գրականության մեջ նշված 120 հիվանդների բուժման տվյալների հետ, պարզվել է, որ, ըստ DOTS ծրագրի բուժման, երբ հիվանդներին նշանակվել է բարձր արդյունավետությամբ պիրազինամիդ դեղամիջոցը, որը լավ թափանցում է ողնուղեղային թաղանթ, ՏՄ-ով հիվանդների բուժման արդյունքներն ավելի բարձր են: Մինչ այդ արձանագրվել էր կլինիկական առողջացման 38,9, մնացորդային փոփոխությունների` 25, մահվան` 36,4% դեպք:

Այսպիսով, ներկայումս հանրապետությունում դիտվում է ՏՄ-ի աճ չափահասների թվի հաշվին, ինչը պայմանավորված է տուբերկուլոզի, այդ թվում` թոքային ձևերի զգալի աճով, դրանց վաղաժամ հայտնաբերման գործում եղած թերություններով, նորածինների հակատուբերկուլոզային պատվաստումների կատարման և օջախներում կանխարգելիչ միջոցառումների անբավարարությամբ: ՏՄ-ի կլինիկական ընթացքը ներկայումս բնորոշվում է սուր սկզբի, մենինգաէնցեֆալիտի գերակշռությամբ, երբեմն ուղեղի տուբերկուլոմաների և օջախային սերմնացրմամբ, հաստատված ՀՇ-ով, հաճախակի զուգորդումով տուբերկուլոզի այլ ձևերի, այդ թվում` բազմաօրգանային ախտահարումով տուբերկուլոզի, ինչպես նաև տարբեր հիվանդությունների հետ:

Այսպիսով, բուժման արդյունքներն, ըստ DOTS ծրագրի կիրառման, անցյալ տարիների հետ համեմատած, ավելի բարձր է:

ՏՄ-ով հիվանդացության նվազեցման համար անհրաժեշտ է ուժեղացնել կանխարգելիչ և վաղ հայտնաբերման նպատակով իրականացվող աշխատանքներն առողջապահության բոլոր օղակներում:

Գրականության ցանկ

1. Гаспарян А.А., Стамболцян Е.П. Туберкулезный менингит и его исхолы у летей и полростков на современном этапе.// Мат. IV Закавказского сЪезла фтизиатров - Баку - 1987 - с.146-148.
2. Каралян М.А., Степанян СМ., Улумян А.К., Карапетян Э.Т. Пол вируса простого герпеса 1-го типа в развитии туберкулезного менингоэнцефалита. Проблемы туберкулеза - Москва - 2005 - N12 - с. 39-41.

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ