Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Դեղաբույսեր

Բատատ՝ նույնն է քաղցր կարտոֆիլ կամ երկարակեցության արմատ

Բատատ՝ նույնն է քաղցր կարտոֆիլ կամ երկարակեցության արմատ

Բատատը [Ipomoea batatas (сладкий картофель, батат)] պատատուկազգիների ընտանիքին պատկանող բազմամյա բույս է, իսկ մորմազգի պատատեսը (կարտոֆիլ)՝ այսինքն «քաղցր կարտոֆիլ» անվանումը, որեւէ գիտական հիմք չունի, առավել եւս, որ բատատի արմատապտուղն ավելի հաճախ նման է երկարավուն բողկի կամ գազարի:

 

Բատատի տերեւներն ու ծաղիկները նման են պատատուկին, ցողունը տարածվում է գետնի վրայով՝ մինչեւ 5մ, մշակովի տեսակների առավելագույն բարձրությունը 20-30սմ է:

 

Արմատապտուղը զարգանում է կողային արմատներից, որոնք բուսաճական շրջանի վերջում կազմում են մսոտ, սպիտակ, դեղին կամ կարմրավուն պտղամիս ունեցող պալարների փնջեր՝ 5-10 հատ, արմատապտղի կեղեւը կարող է ունենալ մուգ նարնջագույն, դեղին, կարմիր, կամ մանուշակագույն երանգներ: Բատատի մշակովի տեսակները բազմաթիվ են:


Հնէաբանները կարծում են, որ բատատը հայտնի է եղել 8-10 հազար տարի առաջ, հայրենիքը Մեքսիկան է, մշակվում է Խաղաղ օվկիանոսի ափամերձ բոլոր երկրներում: Նկատվել է, որ մուտացիաների միջոցով բատատի գենոմում տեղի են ունեցել որոշակի

 

Բատատ Բատատ

 

էվոլյուցիոն փոփոխություններ: Այդ հանգամանքը հետաքրքրել է Վաշինգտոն նահանգի Սիեթլի համալսարանի ժառանգաբանների խմբին (Tina Kyndt at al), ովքեր գտել են, որ բատատի մշակովի տեսակներում կա Agrobacterium T-DNAs միկրոօրգանիզմի ներմուծված գեն: Նրանք ավարտել են հետազոտությունը 2014թ. աշնանը, իսկ հրապարակման վերնագրում գրել են. «The genome of cultivated sweet potato contains Agrobacterium T-DNAs with expressed genes. An example of a naturally transgenic food crop»: Հետազոտվել են բատատի 291 մշակովի ու 9 վայրի ենթատեսակներ, մասնակցել են նաեւ Պերուի, Բելգիայի, Չինաստանի գիտնականները, ամփոփիչ արդյունքները հրապարակվել են ԱՄՆ ԳԱ տեղեկագրում (Մարտ, 2015):

 

Պարզվել է, որ վայրի տեսակներում կա ագրոբակտերիայի գեների թվով մեկ հատված, իսկ մշակովիներում դրանք երկուսն են կամ ավելի: Տուր Խեյերդալը իր «Ճանապարհորդություն Կոն Տիկիյի վրա» գրքում գրել է, որ բատատն աղի ջրում կորցնում է իր սերնդատվության հատկությունը, մյուս կողմից կան տվյալներ, որ Հավայան կղզիներից մինչեւ Նոր Զելանդիա տարածված Օվկիանիայում բատատը մշակվել է հազարամյակներ առաջ: Բույսը հարմարվել ու հարմարվում է նոր պայմաններին բնական գենային «ճարտարագիտության» շնորհիվ: Ներկայում մշակվում է ո՛չ միայն արեւադարձային ու մերձարեւադարձային, այլ նաեւ բարեխառը կլիմայական գոտիներում, կարեւորը, որ լինեն արեւոտ օրեր (օրինակ, ինչպես ՀՀ Մարտունու շրջանում) ու բավարար խոնավություն:

 

ԲատատԲատատը մշակվում է Հնդկաստանում, Ճապոնիայում (որտեղ նախընտրում են ուտել բույսի տերեւները), Հյուսիսային ու Կենտրոնական Աֆրիկայում, Իսրայելում, Վրաստանում, վերջին տարիներին ՌԴ հարավում, Ուկրաինայում ու, իհարկե, Կենտրոնական ու Հարավային Ամերիկայում: Կարեւոր է իմանալ, որ մարդկության 2/3–ի սննդակարգում բատատն առաջնային տեղ է զբաղեցնում: Բատատի որոշ տեսակներ իրենց համով նման են կարտոֆիլին, քաղցր տեսակները՝ սեխին, շագանակին կամ, նույնիսկ, բանանին: Այն ուտում են, հում, եփած, տապակած վիճակում, փոշի են դարձնում ու խառնում ալյուրին, սերմից պատրաստում են ըմպելիք: Բատատը սպառվում է մեծ քանակներով: Չինաստանում 2009թ. հավաքվել է 105մլն տոննա բերք:


Քիմիական բաղադրությունն ու օգտակար ազդեցության ոլորտը

 

Բույսը թերի է ուսումնասիրված: Արմատապտուղը պարունակում է մոտավորապես 75% ջուր, 08-1.5% մոխիր, 2% սպիտակուց, 0% ճարպ, 15-20% օսլա, 6% հեշտ յուրացվող շաքարներ, 1-2% բջջանք: 100գ պտղամսի էներգետիկ արժեքը 61 կկալ է: Նույն զանգվածում պարունակվում է չափահաս մարդուն անհրաժեշտ C վիտամինի 1 օրվա չափաքանակի 37-60%-ը, B6, կարոտինային նյութեր՝ 438%, լորձանյութ, կալիում, մագնեզիում, կալցիում, մանգանեղ, երկաթ:


Մի շարք հրապարակումներում նշվում է, որ բատատը պարունակում է նաեւ պրոգեստերոն կամ դրա գոյացմանը նպաստող այլ հորմոններ: Պրոգեստերոնը հայտնաբերվել է 1933թ., իսկ 1971թ. մշակվել է դրա սինթեզի ամբողջական ցիկլը: Հիմնականում արտադրվում է ձվարանի դեղին մարմնում` սեռական հասունացման շրջանից մինչեւ դաշտանադադարն ու մակերիկամներում, անհամեմատ նվազ քանակով նյարդերում եւ ճարպի հյուսվածքներում ու շատ քիչ` ուղեղում:

 

ԲատատՀղիության նախնական շրջանում դեղին մարմնում հորմոնի արտադրությունը հասնում է առավելագույնի, 8-րդ շաբաթից սկսած, այդ ֆունկցիան կատարում է ընկերքը, որի արտադրած հորմոնի (250մգ/1օր) գերակշիռ մասն անցնում է մոր արյան մեջ: Կաթնամթերքը խթանում է հորմոնի գոյացումը:

 

Պրոգեստերոնը գոյանում է նաեւ բույսերում , ազատ վիճակում հայտնաբերվել է ընկույզում (Pauli GF et al, J. Nat. Prod., January 2010): Խստորուկը (ямс) պարունակում է դիոսգենին, որից կարող է սինթեզվել պրոգեստերոն, իսկ դիոսկորեազգիների որոշ այլ բույսերում այդ հորմոնները գոյատեւում են միաժամանակ (Moyda T., Food science and Technology.2005): Պրոգեստերոնի դերն անչափ մեծ է մարդու վերարտադրողական ֆունկցիայի իրագործման համար: Թվարկենք հորմոնի դերը կարեւորող որոշ այլ հանգամանքներ. պարունակվում է թե՛ տղամարդկանց, թե՛ կանանց օրգանիզմում, դրա ընկալիչները (ռեցեպտոր) հավասարապես բաշխված են օրգանիզմում, ի զորու է նվազեցնել այտուցները, հատկապես` ուղեղում, ունի հակաբորբոքային ազդեցություն:

 

ԲատատԽթանում է մակրոֆագների ակտիվությունը, նպաստում վնասված ներքին հյուսվածքների վերականգմանը, չեզոքացնում է թթվածնի ազատ ռադիկալները նվազեցնում դրանց քանակը: Նվազեցնում է կախվածությունը նիկոտինից (շատ կարեւոր է կանանց համար), ալկոհոլից, մարիխուանայից: Զսպում է աուտոիմունային պատասխանի չափը, օրինակ, ռեւմատոիդ արթրիտի դեպքում: Կարգավորում է էսթրոգենի փոխանակումը, որի շնորհիվ կանխարգելում է էնդոմետրիումի քաղցկեղի զարգացման վտանգը: Ունի հակակարկամային ազդեցություն, թուլացնում է հարթ մկանները, լայնանում են բրոնխերը, հեռացվում է խորխը, լորձաթաղանթները պատված են պրոգեստերոնի ընկալիչների խիտ ցանցով: Նվազեցնում է լեղապարկի ակտիվությունը, մասնակցում է ինսուլինի գոյացման ու փոխանակման գործընթացին, կարգավորում է արյան մակարդելիությունը, բարձրացնում է երակների տոնուսը, նաեւ` ցինկի, երկաթի ու բջիջներին անհրաժեշտ թթվածնի մակարդակները: Ազդում է օրգանիզմի ջերմային հավասարակշռության վրա, կարգավորում է ճարպ-էներգիա փոխակերպման ընթացքը:

 

Սկսած 1997թ. ԱՄՆ-ում արտոնագրվել է պրոգեստերոն պարունակող դեղերի վաճառքը, որոնք արտադրվում են տասնյակ անվանումներով՝ բազմաթիվ երկրներում:


Ռուսական «Будьте здоровы» (спец.выпуск,21.2012) ամսագրի խմբագրակազմի հեղինակային հոդվածում գրված է. «Գիտնական-սննդաբաններն առանձնացնում են օրգանիզմի դիմադրողականությունն ամրացնող թվով 5 մթերք ՝անյուղ կարմիր միս, քաղցր կարտոֆիլ, սնկեր, թեյ ու յոգուրտ»:


Բատատ՝Հետեւություն


Բատատի օգտակար հատկությունները մեծապես կապված են պրոգեստերոնի հետ: Բատատը նպաստում է արյունաստեղծմանը, լավ է համակցվում բազմաթիվ մթերքների՝ հատկապես մսեղենի հետ, նպաստում է երկաթի ու ցինկի յուրացմանը, որի շնորհիվ բարձրացնում է օրգանիզմի դիմադրողականությունը:


Մանուշակագույն պտղամսով տեսակները պարունակում են անտոցիաններ, որոնք չեն տրոհվում լույսի ու, նույնիսկ ջերմային ազդեցության պարագայում, ունեն հակաօքսիդանտ ազդեցություն, նվազեցնում են ուռուցքների, սրտանոթային ու տարիքի հետ առաջացող աչքերի հիվանդությունների ռիսկերը: Չին բժիշկները կարծում են, որ բատատը վերականգնում է կարծրացած անոթների էլաստիկությունը, խթանում է երիկամների ու լյարդի ակտիվությունը: Կիրառում են որպես նյարդերն ամրացնող ու ստամոքսի լորձաթաղանթը ապաքինող ուտեստ:


Ճապոնացի գիտնականները բատատի արմատի ոգեթուրմով բուժում են շաքարային դիաբետը: Վիենայի բժշկական համալսարանի գիտնականները հետազոտել են ոգեթուրմի ազդեցությունը 2-րդ տեսակի դիաբետով 61 հիվանդների վրա: 18 ամիս տեւողությամբ գիտափորձը տվել է դրական արդյունքներ:


ԲատատԲատատը խորհուրդ է տրվում կանանց, հատկապես՝ դաշտանադադարի շրջանում:


Բետա-կարոտինը (տե՛ս, Ջ. Սահակյան, «Դդումը՝ որպես կարոտինային նյութերի մատակարար», Med. Practic, 2015) պաշտպանում է մաշկը, կանխարգելում է կրծքագեղձի ուռուցքի զարգացումը: Բետա-կրիպտոքսանտինն օգտակար է ռեւմատոիդ արթրիտի դեպքում:


B6 վիտամինն (տե՛ս, Ջ. Ս. «Վիտամինները արեւածաղկում», Med practic, 2015) ունի համակարգային նշանակություն: Խթանում է նուկլեինաթթուների սինթեզը, որոնց շնորհիվ գոյանում են ինֆեկցիաների դեմ պայքարող հակամարմիններ:


C վիտամինի օգտակար ազդեցության ոլորտը շատ մեծ է՝ հատկապես խթանում է մակրոֆագերի ակտիվությունը, որոնք իմունային համակարգի «առաջամարտիկներից» են:


80 տարի առաջ մեր հայրենակից Վ.Մելիք-Օհանջանյանը գրել է բատատի օգտակարության ու դրա մշակման նպատակահարմարության մասին («Բատատ կամ քաղցր կարտոֆիլ», Յերեվան: Գյուղհրատ, 1935թ.- 40 էջ):

Հեղինակ. Ջուլիետա ՍԱՀԱԿՅԱՆ
Աղբյուր. med-practic.com
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին
Loading...
Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Դափնու տերևի օգտակար հատկությունները
Դափնու տերևի օգտակար հատկությունները

Դափնու տերևը, որն օգտագործվում է՝ որպես համեմունք, մի խումբ օգտակար հատկություններ ունի: Steptohealth.ru-ն ներկայացրել է՝ ինչու է հարկավոր դափնու տերև օգտագործել...

Սնունդը և առողջությունը
Հալվեի հյութի կիրառման մի քանի տարբերակ. 168.am
Հալվեի հյութի կիրառման մի քանի տարբերակ. 168.am

Հալվեի հյութը հարուստ է վիտամիններով, ամինաթթուներով, հանքանյութերով, ֆերմենտներով: Fithacker.ru-ի հաղորդմամբ՝ իր հատկությունների շնորհիվ հալվեն կօգնի առողջ ու գեղեցիկ լինել...

Դեմքի խնամք
Ե՞րբ օգտագործել երիցուկ. 168.am
Ե՞րբ օգտագործել երիցուկ. 168.am

Երիցուկն ամենաօգտակար բույսերից է, որն օգտագործվում է մի շարք խնդիրների դեպքում։ Կարող եք երիցուկով թեյ խմել, քսել մաշկին, ողողել բերանը։ Steptohealth.ru-ն ներկայացրել է երիցուկ օգտագործելու մի քանի պատճառ...

6 ըմպելիք, որոնք կօգնեն ազատվել այտուցներից, ավելորդ քաշից, ակտիվացնել նյութափոխանակությունը. 168.am
6 ըմպելիք, որոնք կօգնեն ազատվել այտուցներից, ավելորդ քաշից, ակտիվացնել նյութափոխանակությունը. 168.am

Օրգանիզմն ամեն օր ենթարկվում է վնասակար տոքսինների և այլ գործոնների ազդեցությանը։ Դրանց կուտակման հետևանքով կարող է վատանալ ինքնազգացողությունը, առողջությունը կարող է նկատելիորեն վնասվել, հատկապես, եթե դրանք ժամանակին...

Սնունդը և առողջությունը
Եղինջը` դիաբետի, արթրիտի, սակավարյունության դեմ. 168.am
Եղինջը` դիաբետի, արթրիտի, սակավարյունության դեմ. 168.am

Առողջ սննդակարգի կարևորությունը թերագնահատել հնարավոր չէ։ Fithacker․ru-ի փոխանցմամբ՝ եղինջը ևս պետք է ներառված լինի սննդակարգում, քանի որ կարող է բարենպաստ ազդեցություն ունենալ օրգանիզմի վրա...

Սնունդը և առողջությունը
Հալվեի հյութ. 168.am
Հալվեի հյութ. 168.am

Հալվեի հյութը, իրավամբ, համարվում է ձեռքի, դեմքի, գլխի մաշկի խնամքի լավագույն միջոցներից մեկը: Այն սնուցում, առողջացնում և երիտասարդացնում է մաշկը: Ստորև ներկայացված է, թե ի՞նչ հատկություններով է օժտված հալվեի հյութը, ինչպե՞ս այն ճիշտ...

Լոռամրգի օգտակար հատկությունները. 168.am
Լոռամրգի օգտակար հատկությունները. 168.am

Լոռամրգին մեծ քանակով վիտամին C է պարունակում, հարուստ է կիտրոնաթթվով։ Այն մի խումբ վիտամիններ է պարունակում, սննդարար նյութեր, այդ թվում՝ կալցիում, մանգան, երկաթ, կալիում, ֆոսֆոր և այլն։ Fabiosa.com-ը ներկայացրել է...

Սնունդը և առողջությունը
Կանեփի և կանեփի յուղի կիրառությունը
Կանեփի և կանեփի յուղի կիրառությունը

Կանեփն պարունակում է բազմաթիվ արժեքավոր նյութեր: Դրանք հանքային նյութեր են, վիտամիններ, օմեգա-3, ճարպաթթու, ֆոսֆոր, կալիում, կալցիում, ցինկ, մագնեզիում, երկաթ, ծծումբ...

Թեյի ծառի յուղը մաշկի խնամքի համար. 168.am
Թեյի ծառի յուղը մաշկի խնամքի համար. 168.am

Fithacker.ru-ն գրում է, որ թեյի ծառի յուղը մաշկի խնամքի համար նախատեսված մի շարք միջոցների անբաժանելի բաղադրիչն է։ Ահա 10 պատճառ՝ ինչու է հարկավոր օգտագործել թեյի ծառի յուղը...

Մարմնի խնամք
Նռան թեյ. անհավանական օգուտ առողջությանը. 168.am
Նռան թեյ. անհավանական օգուտ առողջությանը. 168.am

Estet-portal.com-ը գրում է, որ այս թեյը կարող է հագեցնել ծարավը նույնիսկ շոգ եղանակին, հաճելի համ ունի և պարբերաբար օգտագործման դեպքում կարող է օգտակար լինել առողջությանը։ Թեյերի շրջանում այն ամենաշատ...

Սնունդը և առողջությունը
«Փողի ծառի» բուժիչ հատկությունները. 168.am
«Փողի ծառի» բուժիչ հատկությունները. 168.am

Ծաղկամանում կամ հողի մեջ աճող թանձրատերևուկը հայտնի է որպես փողի ծառ: Այն շատերիս պատուհանագոգերն է զարդարում: Որոշ մարդիկ հավատում են, որ այդ ծաղիկը հարստություն և առատություն է բերում տուն...

Կանաչ աշխարհ
Դեղաբույսերից թուրմ՝ բարձր ճնշման դեմ. 168.am
Դեղաբույսերից թուրմ՝ բարձր ճնշման դեմ. 168.am

Արյան բարձր ճնշումը տագնապ առաջացնելու պատճառներից է: Հիպերտոնիան հանգեցնում է անոթների պատերի քայքայմանը և կարող է դառնալ բազմաթիվ հիվանդությունների (կրծքային հեղձուկ, սրտամկանի ինֆարկտ, կաթված) պատճառ...

Սնունդը և առողջությունը Ավանդական բուժման մեթոդներ և միջոցներ
Մշկընկույզը քրոնիկ անքնության դեմ. 168.am
Մշկընկույզը քրոնիկ անքնության դեմ. 168.am

Գոյություն ունեն մի շարք առողջական խնդիրներ, որոնք կարող են անքնության հանգեցնել: Որոշ դեպքերում անքնությունը, ինքնին, առողջական խնդիր է, մինչդեռ մի շարք...

Կտավատի թեյը՝ ստամոքսի խոցի դեմ. 168.am
Կտավատի թեյը՝ ստամոքսի խոցի դեմ. 168.am

Կտավատի սերմն արդյունավետորեն օրգանիզմն ազատում է տոքսիններից, կարգավորում է նյութափոխանակությունը, իջեցնում է արյան մեջ շաքարի մակարդակն ու կարգավորում է ախորժակը: Այս սերմերը կլանում են վնասակար տարրերը...

Գաստրոէնտերոլոգիա և լյարդաբանություն Ավանդական բուժման մեթոդներ և միջոցներ
Ուրցի թեյը՝ քնի խանգարումների դեմ. 168.am
Ուրցի թեյը՝ քնի խանգարումների դեմ. 168.am

Նախկինում տնային տնտեսուհիները  մթերքներ մարինացնելիս օգտագործում էին ուրցը, քանի որ այն արդյունավետ վնասազերծում է մանրէները: Հին Ռուսաստանում ուրցն անվանում էին Աստվածային խոտաբույս և հավատում էին...

Սնունդը և առողջությունը

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ