Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Դեղամիջոցներ

Պենիցիլին. ի ծնե «մարդասպան»

Պենիցիլին. ի ծնե «մարդասպան»

Մեր ժամանակներում ընդունված է զգուշորեն վերաբերվել հակաբիոտիկներին, քանի որ դրանք, իբր թե,  ոչ այնքան բուժում, որքան վնասում են: Այնուամենայնիվ, դեռ 30 տարի առաջ նման միտք չէր կարող որևէ մեկի գլխում ծագել: Առաջին հակաբիոտիկը պենիցիլինն էր, որն այնքան կյանքեր է փրկել:

 

Բժշկության և ֆիզիոլոգիայի բնագավառում 1945թ. Նոբելյան մրցանակը Ինչի՞ համար: Պենիցիլինի հայտնագործման համար և դրա բուժական ազդեցությունն ինֆեկցիոն տարբեր հիվանդությունների վրա:

 

Ովքե՞ր էին. Ալեքսանդր Ֆլեմինգ, Էռնստ Բորիս Չեյն և Հովարդ Ուոլթեր Ֆլորի (Մեծ Բրիտանիա):

 

Ինչ դուրս եկավ դրանից. պենիցիլինը բժշկության մեջ դրեց նոր դարաշրջանի սկիզբը` հիվանդությունների բուժումը հակաբիոտիկներով:

 

Հենց հնարավորություն ընձեռվեց, Ֆլեմինգը սկսեց միջոցներ փնտրել վերքային և այլ ինֆեկցիաների դեմ պայքարում: Հիշեցնենք, որ այդ տարիներին բժիշկներն արդեն հասկանում էին ախտահանման կարևորության մասին, մանրադիտակի տակ ուսումնասիրելով մանրէները, գլխի էին ընկնում, որ հատկապես, վերջիններս ներթափանցելով վերքի մեջ, հանգեցնում են մահացու հետևանքների: Իսկ հետո, իրոք, սկսվում է  պատահականությունների ու զուգադիպությունների զավեշտական շղթան:

 

Անցյալ դարի 20-ական թվականներին Ֆլեմինգը գիտական շրջանակներում  արդեն հայտնի էր որպես տաղանդավոր և համառ հետազոտող: Դրա հետ մեկտեղ, ինչքան էլ տարօրինակ է, շատ թափթփված մարդ էր ու դա վճռորոշ դեր խաղաց նրա բացահայտման գործում: Այդ ժամանակներում մանրէների հետ փորձարկումներն անցկացվում էին պարզագույն կենսառեակտորների` այսպես կոչված, Պետրիի անոթների մեջ: Դա ապակյա լայն գլան էր, ցածր պատերով և այնպիսի կափարիչով, որն ամեն օգտագործելուց հետո պետք էր անպայման ախտահանել: Եվ ահա մրսած ու հիվանդ Ֆլեմինգը փռշտաց հենց Պետրիի անոթի մեջ, որտեղ հենց որ տեղավորել էին  Micrococcus lysodeicticus մանրէների հերթական ցանքսը: Մեկ այլ նորմալ բժիշկ դա կթափեր ու նորից կախտահաներ, բայց ոչ միայն Ֆլեմինգը:

 

Մի քանի օր անց նա նորից վերցրեց այդ անոթը և նկատեց, որ դրա որոշ հատվածներում մանրէները ոչնչացել էին, փաստորեն այն մասերում որտեղ փռշտալիս քթից ընկել էր լորձը: Պատահականությու՞ն էր, թե ոչ: Ֆլեմինգը, լինելով կիրթ ու տաղանդավոր մանրէաբան, սկսեց ուսումնասիրել:

 

Այդպես, 1922 թվականին բացահայտվեց լիզոցիմը` մարդու, կենդանիների և, ինչպես հետո պարզվեց, որոշ բույսերի լորձի բնական ֆերմենտը: Այն քայքայում է մանրէների պատերը և տարրալուծում դրանք, դրա հետ մեկտեղ, անվտանգ են առողջ հյուսվածքների համար: (Ի դեպ, շները լիզելով իրենց վերքերը,  լիզոցիմի բարձր պարունակության հաշվին նվազեցնում են դրանց բորբոքման ռիսկը):

 

Բորբոսի հաղթարշավը

 

Լիզոցիմը շատ մանրէների վրա բավական դանդաղ է ազդում: Բացի այդ, այն պայքարում է ոչ թե հիվանդածին մանրէների, այլ սապրոֆիտների` բնակակից միկրոօրգանիզմների դեմ, որոնք ամբողջ ժամանակ գտնվում են մարդու վրա: Լիզոցիմը կարգավորում է, որպեսզի դրանք էլ ավելի չշատանան և դրա հաշվին չվերածվեն մակաբույծների: Ֆլեմինգը շարունակում էր «մանրէներ ոչնչացողների» փնտրտուքը:

 

1928 թվականին թափթփված պրոֆեսորը, ի տարբերություն իր աշխատակիցների, հետազոտություններից հետո Պետրիի անոթների պարունակությունը չէր թափում և թողնում էր այնքան ժամանակ, մինչև մաքուր անոթները վերջանում էին: Օգոստոսին Ֆլեմինգը հանգստանալու գնաց, լաբորատորիայում թողնելով չլվացած անոթները: Այդ ժամանակ էլ Լոնդոնում եղանակը ցրտեց, հետո տաքացավ և ամենուր, որտեղ հնարավոր էր, բորբոս և սնկեր առաջացան: Վերադառնալով լաբորատորիա, գիտնականը նկատելով այդ ամենը, սկսեց կարգի բերել: Եվ ահա ստաֆիլակոկով լի մի անոթի մեջ  նա բորբոս հայտնաբերեց, որն էլ հենց ոչնչացրել էր այդ նույն ստաֆիլակոկերը:

 

Ի դեպ, նշված բորբոսը դասվում էր եզակի տեսակին և անոթի մեջ պատահաբար էր հայտնվել: Ֆլեմինգն այն տարավ մեկ այլ լաբորատորիա, որտեղ հետազոտվում էին բորբոսային սնկերի նմուշները, որոնք վերցվել էին ասթմայով հիվանդներից: Այդ սնկերը դասվում էին Penicillium տեսակին, այստեղից էլ «պենիցիլին» անվանումը:

 

Առաջին փորձարկումը

 

Պենիցիլինի ազդեցությունն իր վրա փորձարկող առաջին մարդը Ֆլեմինգի ասիստենտն էր` Ստյուարտ Գրեդոկը, ով տառապում էր հայմորիտով: Նրա հայմորիտային խոռոչ ներարկեցին ոչ մեծ քանակությամբ բորբոսի հանուկ: Իսկ արդեն մի քանի ժամ անց նրա վիճակը նշանակալիորեն լավացավ:

 

Դժվար ճանապարհ

 

Մինչև անցյալ դարի 40-ական թվականները Ֆլեմինգը պայքարում էր իր բացահայտման համար. քիչ էր ուսումնասիրելը, հարկ էր մշակել նաև արտադրության տեխնոլոգիան: Նրա բախտն այստեղ չբերեց: Պենիցիլինը դժվար էր անջատել և այն արտադրելը թանկ էր ու շատ դանդաղ: Նա գործնականում չկարողացավ գլուխ հանել այդ ամենից, սակայն էստաֆետը հանձնեց Օքսֆորդի համալասրանի իր գործընկերներ բժիշկ Հովարդ Ֆլորիին և քիմիկոս Էռնստ Չեյնին: 1939-41թթ. նրանց վերջապես հաջողվեց մշակել պենիցիլինի արտադրության տեխնոլոգիան: Եվ ահա 1941 թվականին գիտությունը հաղթանակեց. պատմության մեջ առաջին անգամ հաջողվեց մահից փրկել արյան վարակմամբ 15 տարեկան պատանու:

 

Հարկ է նշել, որ գիտական հաղթանակը ճիշտ ժամանակին էր: Չէ որ 1939թ. սեպտեմբերին սկսվեց Երկրորդ համաշխարհային պատերազմը, որն իր կորցրած մարդկային կյանքերով աննախադեպ էր: Եվ նրանց թիվն ավելի շատ կլիներ, եթե չկիրառվեր պենիցիլինը, որը փրկություն էր փտախտից ու արյան վարակումից:

 

Ի դեպ, հարկ է նշել, որ նմանատիպ հետազոտություններ անցկացվել են նաև ԽՍՀՄ-ում: 1942թ. պենիցիլին ստացվել է խորհրդային միկրոկենսաբան Զինաիդա Երմոլովայի կողմից:

 

1952թ. պենցիլինի արտադրությունն արդեն կատարելագործված էր և առաջին հակաբիոտիկը հասանելի էր ու կարելի էր գնել յուրաքանչյուր դեղատնից: Այն սկսեցին լայնորեն կիրառել բուժման նպատակներով, մասնավորապես, թոքերի բորբոքման, գոնոռեայի և մանրէներով հրահրված այլ հիվանդությունների դեպքում:

 

Ինչպես է այն ազդում

 

Ի տարբերություն այլ հակաբիոտիկների, պենիցիլինը կենդանիների և մարդու օրգանիզմին վնաս չի հասցնում, այլ միայն մանրէներն է վերացնում: Պենիցիլինը պաշարում է պեպտիդոգլիկանի սինթեզը, որը մասնակցում է մանրէների բջջային նոր թաղանթի ստեղծմանը, ինչի արդյունքում դրանց բազմացումը կրճատվում է: Մեր բջջային մեմբրանները  այլ կերպ են կառուցված և դրա համար էլ ոչ մի կերպ չեն հակազդում պատրաստուկի ներմուծմանը:

 

Մեր օրերում

 

Այն ժամանակներից արդեն ստեղծվել է հակաբիոտիկների չորրորդ սերունդը: Եվ պենիցիլինին նույնիսկ  հայց են ներկայացնում, իբր թե, մանրէները դրան սովորել են և արդեն անարդյունավետ են, այդ պատճառով էլ խանգարվում է աղիքային միկրոֆլորան: Արդյո՞ք, այդպես է և ժամանակակից աշխարհում որն է իրականում պենիցիլինի դերը:

 

Հիվանդածին մանրէներն, իրոք, սովորել են պաշտպանվել, սակայն միայն բնական ծագումով պենիցիլինից: Ներկայումս օգտագործվում են կիսասինթետիկ պատրաստուկներ, որոնց նկատմամբ մանրէները դեռ չեն հարմարվել: Պենիցիլինն անփոխարինելի է վիրաբուժության մեջ, հատկապես, սուր և քրոնիկական թարախային ինֆեկցիաների բուժման ժամանակ: Արյան կամ ավշային ուղիների թարախային վարակումները, նախկինի պես բուժում են, հատկապես, պենիցիլինի ներարկումներով: Ավելին, քիմիական հակասեպտիկները, թարախի առկայության դեպքում կորցնում են իրենց հատկությունները, իսկ պենիցիլինը` ոչ: Պենիցիլինը բացառապես արդյունավետ է մաշկի, լորձաթաղանթի և անոթների (օրինակ, ֆուրունկուլյոզի, թոքամզի բորբոքման, մենինգիտի և այլն) թարախայի հիվանդությունների բուժման համար: Այն համապատասխանաբար արդյունավետ է նաև կրծքավանդակի և որովայնախոռոչի օրգանների բորբոքման դեպքում: Պենիցիլինը մեծ մասամբ վերջին օղակն է բորբոքումների ժամանակ, երբ արդեն չեն օգնում ավելի նոր սերնդի հակաբիոտիկները: Այն հաճախ նշանակում են ներարկումների ձևով, որոնք աղիքային միկրոֆլորայի համար առավել անվտանգ են, քան հաբերը: Եվ, ընդհանրապես, աղիների համար հակաբիոտիկների վնասը մի քիչ չափազանցված է, չէ որ, ի վերջո, գոյություն ունեն պատրաստուկներ, որոնք վերականգնում են այդ օգտակար միկրոֆլորան: Քննարկելով պենիցիլինի և այլ հակաբիոտիկների վնասի մասին, մարդիկ չգիտես ինչու մոռանում են, որ սովորական ծխելն ավելի շատ է վնասում  այդ օգտակար մանրէներին:

Հեղինակ. Ն.Ա.
Սկզբնաղբյուր. Առողջապահության լրատու 1-2.2013
Աղբյուր. med-practic.com
Լուսանկարը. enmed.zp.ua
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին

 

 

Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Ինչպե՞ս ճիշտ ընդունել դեղորայքը. armeniamedicalcenter.am
Ինչպե՞ս ճիշտ ընդունել դեղորայքը. armeniamedicalcenter.am

Եթե Դուք տարբեր հիվանդությունների պատճառով՝ ալերգիա, շիզոֆրենիա, արթրիտ, խոցային խնդիրներ և այլն, դիմում եք զանազան դեղորայքային միջոցների ընդունման, բայց դրանք ոչ միշտ են օգնում, ապա պատճառն այն է, որ դեղերը ճիշտ չեն ընդունվում...

Թերապիա
Անցանկալի հղիություն. կոնտրացեպցիա
Անցանկալի հղիություն. կոնտրացեպցիա

Ընտանիքի պլանավորման հարցն անհանգստացնում է բոլորին անխտիր։ Իսկ դա նշանակում է, որ վաղ թե ուշ մեր առջև կկանգնի հակաբեղմնավորիչ միջոցների ընտրության խնդիրը։ Բայց ինչպես հայտնի է, հղիությունից պաշտպանվելու...

Առողջ կին Պերինատոլոգիա, մանկաբարձություն և ուրո-գինեկոլոգիա
ՀՀ ԱՆ. Մարտի 1-ից դեղատոմսով դուրս գրվող դեղերի ցանկերը
ՀՀ ԱՆ. Մարտի 1-ից դեղատոմսով դուրս գրվող դեղերի ցանկերը

2018 թվականի մարտի 1-ից Հայաստանի Հանրապետությունում գրանցված հակավարակային (այդ թվում հակաբիոտիկներ), հսկվող և հորմոն պարունակող դեղերը ձեռք բերելու համար անհրաժեշտ է բժշկական կազմակերպության կողմից տրված...

Դեղագործական շուկան Հայաստանում
«Ակվա Մարիս Էկտոին». նորարարական միջոց ալերգիկ ռինիտի կանխման համար
«Ակվա Մարիս Էկտոին». նորարարական միջոց ալերգիկ ռինիտի կանխման համար

Էկտոին. յուրահատուկ նյութի հիմքի վրա ստեղծված նորարարական միջոց ալերգիկ ռինիտի կանխման համար ՝ մեծերի և 2-ից բարձր տարիքի երեխաների համար...

«ՖԱՐՄԱ-ԴԵՐՄԱ» ընկերության առողջությանն ուղղված բնական բաղադրիչներով նորարարական արտադրանքները
«ՖԱՐՄԱ-ԴԵՐՄԱ» ընկերության առողջությանն ուղղված բնական բաղադրիչներով նորարարական արտադրանքները

Իտալական «ՖԱՐՄԱ-ԴԵՐՄԱ» ընկերությունը Հայաստանի շուկայում ներկայացնում է առողջությանն ուղղված բնական բաղադրիչներով իր նորարարական արտադրանքները...

Ջերմիջեցնող դեղերի կիրառումը բարձր ջերմության դեպքում. armeniamedicalcenter.am
Ջերմիջեցնող դեղերի կիրառումը բարձր ջերմության դեպքում. armeniamedicalcenter.am

Մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացման պատճառները բազմազան են՝ տարրական մրսածությունից և վարակից սկսած մինչև ներզատիչ և անոթային համակարգի խնդիրներ: Բարձր ջերմությունը կարող է լուրջ վտանգ ներկայացնել...

Թերապիա
ՀՀ ԱՆ. Ամփոփվել են դեղերի, մոր և մանկան առողջության պահպանման ոլորտներում կատարված աշխատանքները
ՀՀ ԱՆ. Ամփոփվել են դեղերի, մոր և մանկան առողջության պահպանման ոլորտներում կատարված աշխատանքները

ՀՀ առողջապահության նախարարի տեղակալ Սերգեյ Խաչատրյանը տարեվերջյան ամփոփիչ մամուլի ասուլիսի ժամանակ անդրադարձ է կատարել Հայաստանի Հանրապետությունում դեղերի քաղաքականությանը...

Դեղագործական շուկան Հայաստանում
Սննդամթերք, որն ազդում է դեղորայքի արդյունավետության վրա. news.am
Սննդամթերք, որն ազդում է դեղորայքի արդյունավետության վրա. news.am

Դեղեր ընդունելիս որոշ մթերքներ չի կարելի ուտել, դրանք կարող են ո՛չ միայն նվազեցնել դեղերի ազդեցությունը, այլեւ կողմնակի ազդեցություններ առաջացնել, պարզել են գիտնականները...

Սնունդը և առողջությունը
Արդյո՞ք արդյունավետ ու անվտանգ դեղ է պարացետամոլը. news.am
Արդյո՞ք արդյունավետ ու անվտանգ դեղ է պարացետամոլը. news.am

Պարացետամոլի մասին, հավանաբար, բոլորն են լսել. այն աշխարհում ամենահաճախ գործածվող դեղերից է։ Արդեն 50 տարի է՝ պարացետամոլ կարելի է գտնել գրեթե բոլոր դեղատներում։ Բայց արդյո՞ք այն արդյունավետ է...

5 ըմպելիք, որոնցով չի կարելի դեղ խմել. news.am
5 ըմպելիք, որոնցով չի կարելի դեղ խմել. news.am

Մրգային հյութերն, իհարկե՛, օգտակար են ու շատ վիտամիններ են պարունակում, սակայն դրանցով դեղեր խմել խորհուրդ չի տրվում: Գիտնականների խոսքով հետեւյալ հինգ ըմպելիքները կարող են նվազեցնել դեղերի արդյունավետությունը...

Սնունդը և առողջությունը
ՑԻԿԱՏՐԻԴԻՆԱ հեշտոցային մոմիկներ, ԳԻՆԵՔՍԻԴ հեշտոցային մոմիկներ
ՑԻԿԱՏՐԻԴԻՆԱ հեշտոցային մոմիկներ, ԳԻՆԵՔՍԻԴ հեշտոցային մոմիկներ

ՑԻԿԱՏՐԻԴԻՆԱ® հեշտոցային մոմիկներ, ԳԻՆԵՔՍԻԴ հեշտոցային մոմիկներ...

Սննդային հավելումները մեծացնում են քաղցկեղի զարգացման ռիսկը. oncology.am
Սննդային հավելումները մեծացնում են քաղցկեղի զարգացման ռիսկը. oncology.am

Անվնաս համարվող այնպիսի նյութերի մակարդակի բարձրացումն օրգանիզմում իրենց թույլատրելի արժեքներից, ինչպիսիք են բետա կարոտինը, սելենը և ֆոլաթթուն, կարող է բերել քաղցկեղի որոշ տեսակների զարգացման...

Ուռուցքաբանություն
Իսլա Մինթ (Isla Mint)
Իսլա Մինթ (Isla Mint)

Իսլա Մինթ (Isla Mint)...

«Ֆրեզենիուս Կաբի Դոյչլանդ Գմբ» (Գերմանիա) ՀՀ-ում գրանցված պարէնտերալ սնուցման դեղերի ցանկը
«Ֆրեզենիուս Կաբի Դոյչլանդ Գմբ» (Գերմանիա) ՀՀ-ում գրանցված պարէնտերալ սնուցման դեղերի ցանկը

Դեղերը կարող եք ձեռք բերել «Ֆարմ Տրաստ» դեղատներից, որոնք գործում են հետևյալ հասցեներում...

ՍԱՅԼԵՆՍ – խռռացնելու դեմ միջոցների նոր սերունդ
ՍԱՅԼԵՆՍ – խռռացնելու դեմ միջոցների նոր սերունդ

Անմիջականորեն ազդում է խռռոցի պատճառի` փափուկ քիմքի հյուսվածքի վրա, ինչով ապահովում է արագ և երկարատև ազդեցություն առաջին կիրառումից...

Քիթ-կոկորդ-ականջ հիվանդություններ

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ