Med-Practic
Նվիրվում է վաստակաշատ ուսուցիչ Գրիգոր Շահյանին

Իրադարձություններ

Հայտարարություններ

Մեր հյուրն է

Հրատապ թեմա

Դեղամիջոցներ

Դեղորայքի կողմնակի ազդեցությունները

Դեղորայքի կողմնակի ազդեցությունները

Մենք բոլորս ապրում ենք «դեղամիջոցների աշխարհում»: Արտադրողները ամեն տարի շուկա են իջեցնում անընդհատ նոր անվանումներով դեղամիջոցներ և դրա շնորհիվ  շատ հիվանդություններ այլևս  անբուժելիների շարքին չեն դասվում:

 

Բայց ամեն մի մեդալ իր հակառակ կողմն ունի: Քանի որ բացառապես ընտրյալների շարքին դասվող դեղորայքը կատարելություն է,«կախարդական գնդակ», ճիշտ նշանառության տակ է առնում հիվանդ տեղը և չի վնասում առողջ հյուսվածքները: Իրական կյանքում դեղորայքների մեծ մասը  «մանրագնդակային կրակոց» են, որոնք «խփում են» ավելի մեծ մակերեսների: 

 

Պլանավորված վնաս

 

Դեղորայքի չյուրացման տարբեր դրսևորումներ նկարագրվել են դեռ XX դարի սկզբին: 1901թ-ին պրակտիկայում ներդրվեց «դեղորայքային հիվանդություն» տերմինը, որը միավորում էր դեղամիջոցի բոլոր հնարավոր կողմնակի ազդեցությունները: Այժմ այն անվանում են «դեղորայքի կողմնակի ազդեցություն»(ԴԿԱ):

 

Սովորաբար ԴԿԱ-ն լավ հայտնի է լինում արդեն դեղամիջոցն արտադրելիս և դրանք գրվում են հրահանգի մեջ, սակայն փորձարարությունների և օգտագործման նախնական փորձերի ժամանակ մարդու օրգանիզմի վրա պատրաստուկի բոլոր ազդեցությունները, առանց բացառության, հաշվի առնել հնարավոր չէ: Օրինակ, ստրեպտոմիցինի օթոտոքսիկ (լսողության վրա ազդող) ազդեցությունը հայտնաբերվել է կլինիկայում հիվանդներին բուժելիս, իսկ կենդանիների վրա այդ հատկության ազդեցությունը որոշված չէ: Ըստ ժամանակակից սահմանումների, բժշկական պրակտիկայում ներդրվող դեղորայքը 5 տարվա ընթացքում  նոր է համարվում և դրանց օգտագործման ժամանակ բժիշկը հատկապես ուշադիր է լինում տվյալ հիվանդների հանդեպ:   

 

Կողմնակի ազդեցությունների մեծ մասը թույլ արտահայտված է լինում և վերանում է դեղորայքի ընդունումը դադարեցնելուց կամ չափաքանակը նվազեցնելուց հետո, սակայն կան այնպիսիք, որոնք կարող են էական վնաս հասցնել:

 

Կողմնակի ազդեցությունները կարող են լինել ուղղակի (օրինակ, լորձաթաղանթի գրգռում) կամ կողմնակի (օրինակ, վիտամինների անբավարարություն հակաբիոտիկներով մարդու բնական միկրոֆլորայի ընկճման դեպքում): Նման արդյունքներ կարող են առաջանալ ցանկացած դեղամիջոց ընդունելիս: 

 

Օրգան-թիրախներ

 

Երբ դեղորայքը ընդունվում է բերանով, դրա ազդեցությունն առաջինը լինում է ստամոքս-աղիքային ուղու վրա: Նման դեպքերում կողմնակի ազդեցություններ կարող են լինել ատամների էմալի քայքայումը, ստոմատիտը, ստամոքս-աղիքային ուղու խանգարումները` լորձաթաղանթի գրգռում, սրտխառնոց, որովայնի փքվածություն, ախորժակի կորուստ, փորկապություն կամ լուծ, մարսողության խանգարում և այլն: 

 

Որոշ դեղամիջոցներ կարող են խթանել աղաթթվի արտազատումը, դանդաղեցնել պաշտպանիչ լորձի արտադրությունը կամ ստամոքսի լորձաթաղանթի բնական վերականգնման պրոցեսը, որը նախադրյալներ է ստեղծում խոցերի ձևավորման առումով: Նման ազդեցություն ունեն կորտիկոստերոիդները, անալգետիկները, արտահայտված հակաբորբոքային, ցավազրկող, ջերմիջեցնող (ոչ ստերոիդային հակաբորբոքային միջոցներ) պատրաստուկները, կոֆեինը և այլք: 

 

Դեղորայքից համեմատաբար հաճախ տուժում է լյարդը: Հենց նա է իր վրա ընդունում առաջին հարվածը և հատկապես լյարդում է կուտակվում և կենսաձևափոխման ենթարկվում դեղամիջոցների մեծ մասը: Լյարդի համար բարդություններ են առաջացնում  այն պատրաստուկները, որոնք պարունակում են մկնդեղ, սնդիկ, ինչպես նաև որոշ հակաբիոտիկներ և այլն:

 

Երիկամները նույնպես ենթարկվում են դեղորայքային անցանկալի ազդեցության: Երիկամների միջոցով են օրգանիզմից դուրս գալիս դեղպատրաստուկների շատ տարրեր` չփոփոխված կամ որոշ փոփոխություններից հետո: Երիկամներում նման նյութերի կուտակումը հիմք է ծառայում  այդ օրգանի վրա թունավոր ազդեցության առումով: Այդպիսի ազդեցություն ունեն որոշ հակաբիոտիկներ, սուլֆանիլամիդներ, անոթանեղացնող պատրաստուկներ: 

 

Դեղորայքի կողմնակի ազդեցությունները կարող են դրսևորվել նաև նյարդային համակարգի որոշ գործառույթների խանգարման հետևանքով: Նյարդային բջիջները հատկապես զգայուն են քիմիական նյութերի հանդեպ, այդ պատճառով էլ դեղորայքը, որը թափանցում է կենտրոնական նյարդային համակարգը արյունից առանձնացնող պատնեշի միջով, կարող է  գլխացավ, գլխապտույտ, արգելակում, աշխատունակության խանգարում առաջացնել: Որոշ պատրաստուկների երկարատև օգտագործումը  կարող է առավել լուրջ բարդությունների պատճառ դառնալ: Օրինակ, պատրաստուկները, որոնք արգելակող ազդեցություն ունեն կենտրոնական նյարդային համակարգի վրա (նեյրոլեպտիկներ), կարող են դեպրեսիայի և պարկինսոնիզմի զարգացման պատճառ դառնալ, իսկ վախն ու լարվածությունը վերացնող դեղամիջոցները (տրանկվիլիզատորներ) ազդում են շարժումների վրա, գրգռող դեղամիջոցները` երկարատև անքնություն առաջացնել և այլն: 

 

Նվազեցնել ռիսկը

 

Շատ կողմնակի ազդեցություններ առաջանում են դեղորայքի օգտագործման հրահանգները խախտելիս:

 

Գերդեղաչափը լուրջ խնդիր է, հատկապես այնպիսի դեղամիջոցների ընդունման դեպքում, որոնց առավելագույն յուրացվող չափաքանակը, ոչ այնքան, բայց բարձր է թերապևտիկից:  Գերդեղաչափի ռիսկը հաճախ այն պատճառն է, ըստ որի, բժիշկները նախապատվությունը տալիս են մեկ այլ դեղպատրաստուկի, եթե երկուսի արդյունավետության շեմը մոտիկ է, բայց նրանցից մեկն առավել անվտանգ է պատահական կամ մտածված գերդեղաչափի դեպքում: 

 

Կողմնակի արդյունքի զարգացման արագությունը կախված է պատրաստուկի ներընդունման եղանակից` ապլիկացիան և ինհալացիան առավել արագ ռեակցիա են առաջացնում առավել հազվադեպ վտանգավոր վիճակներով, իսկ ներարկումները` ավելի դանդաղ, բայց առավել անբարենպաստ:

 

Կարևոր դեր է խաղում նաև օգտագործվող սնունդը, քանի որ այն ազդում է դեղամիջոցի յուրացման արագության վրա, դանդաղեցում կամ ավելացնում է այն: Սննդային նյութերը կարող են դեղամիջոցի հետ փոխազդեցության մեջ մտնել և ավելացնել դրանց բացասական ազդեցությունը: Օրինակ, պանիրը կենսաբանական ակտիվ նյութեր է պարունակում` տիրամին, հիստամին, և համանման ազդեցության դեղամիջոց ընդունելիս կողմնակի արդյունքներ են առաջանում: 

 

Բացի դրանից, որոշ դեղամիջոցներ (հակաբիոտիկներ) արգելակում են օրգանիզմին անհրաժեշտ նյութերի յուրացումը, օրինակ, B խմբի վիտամինների, քանի որ ընկճում են աղիների բնական միկրոֆլորան: Իսկ աղիներում սննդի առկայությունը թուլացնում է սուլֆանիլամիդների հակամանրէային ազդեցությունը: 

 

Բուժման ժամանակ պետք է հրաժարվել ալկոհոլ պարունակող ըմպելիքներից, քանի որ էթիլ սպիրտը, որը լուծիչի դեր է կատարում, ուժեղացնում է որոշ դեղամիջոցների յուրացումը, իսկ ըմպելիքների մեջ պարունակվող խառնուրդները (օրինակ, գինու մեջ) կարող են ալերգիա հրահրել: 

 

Անհրաժեշտ է հաշվի առնել նաև այն, որ մի քանի պատրաստուկների միաժամանակյա ընդունման դեպքում փոխազդեցություն է տեղի ունենում, որի դեպքում կարող են բարձրալերգեն համալիրներ առաջանալ: Որոշ պատրաստուկներ ընկճում են ֆերմենտները, որով էլ արգելակում են մյուս դեղամիջոցների յուրացումն ու օրգանիզմից դուրս գալը, այդպիսով նպաստելով թունավոր և ալերգիկ ռեակցիաների ռեակցիաների զարգացմանը: Դեղորայք ընդունելիս հարկ է հիշել սա: Բայց, նույնիսկ, եթե ամեն ինչ ճիշտ է կատարվել, իսկ խնդիրներ առաջացել են, անպայման պետք է դիմել բժշկի: Նա կարող է նվազեցնել դեղչափաքանակը, փոխել ընդունման հաճախականությունը կամ այն փոխարինել այլ դեղամիջոցով: Այս ամենը կողմնակի արդյունքները նվազագույնի կհասցնի:

 

Ի դեպ

 

Կողմնակի ազդեցությունների 70%-ը ալերգիկ ռեակցիաներ է հրահրում: Դրանք կարող են դրսևորվել անաֆիլակտիկ շոկով, տենդով, մաշկի, լորձաթաղանթի, ներքին օրգանների, շնչառական և նյարդային համակարգերի ախտահարումով, արյան կազմի փոփոխությամբ: Ալերգիա առաջացնող առավել ուժեղ նյութեր են պենիցիլինային հակաբիոտիկները, սուլֆանիլամիդները, տեղային անզգայացնող դեղամիջոցները, պատվաստանյութերը, անալգետիկները: Դրա հետ մեկտեղ, 50% դեպքերում  հնարավոր է ԴԿԱ կանխարգելում, քանի որ դրանք կապված են չարդարացված գերդեղաչափաքանակի հետ և նշանակված են լինում  առանց հաշվի առնելու հիվանդի անհատական առանձնահատկությունները:  

 

Այս ամենից խուսափելու համար հանձնարարվում է.

 

  • դեղորայք ընդունել բժշկի նշանակմամբ,

  • պահպանել տարբեր դեղամիջոցներ ընդունելու միջև եղած ընդմիջումները,

  • ուշադիր կարդալ դեղամիջոցների հրահանգը, որտեղ գրված է անթույլատրելի դեղորայքային համատեղ օգտագործման մասին,

  • երբեք չբարձրացնել նշանակված դեղամիջոցի չափաքանակը,

  • հիշել, որքան բարձր է չափաքանակը, այնքան մեծ է բարդությունների հավանականությունը: 

  • եթե խախտվել է դեղորայքի ընդունման ժամանակը, երբեք հաջորդ անգամ կրկնակի չափաքանակ չընդունել:

 

Կարևոր է  

 

Դեղամիջոցների կողմնակի ազդեցությունները տարբերվում են բազմակերպությամբ.

 

  • կարող է բարձրանալ ուռուցքային հիվանդությունների առաջացման ռիսկը օրգանիզմի բջիջներում տարբեր մուտացիաների հետևանքով,

  • կարող է վտանգավոր անդրադառնալ պտղի զարգացման վրա, պատճառ դառնալով բնածին արատի, նույնիսկ պտղի ներարգանդային մահվան: 

  • կարող է նյութափոխանակության կայուն փոփոխություն զարգանալ, դրսևորվելով դեղորայքային կախվածությամբ, երբ դեղամիջոցի ընդունումը կտրուկ դադարեցնելիս աբստինենցիա է զարգանում (կորտիկոստերոիդներ, տրանկվիլիզատորներ և այլն):

  • կարող է իմունանբավարարություն զարգանալ իմունիտետի վրա դեղորայքի բացասական ազդեցության հետևանքով: 

Հեղինակ. Մարո Գաբրիելյան
Սկզբնաղբյուր. Առողջապահության լրատու 14-15.2012
Աղբյուր. med-practic.com
Լուսանկարը. xn-----2013-3fgg5b3bekpyfdgbgl8ezba4euf9b.xn--p1ai
Հոդվածի հեղինակային (այլ սկզբնաղբյուրի առկայության դեպքում՝ էլեկտրոնային տարբերակի) իրավունքը պատկանում է med-practic.com կայքին

 

 

Share |

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ

Կարդացեք նաև

Ինչպե՞ս ճիշտ ընդունել դեղորայքը. armeniamedicalcenter.am
Ինչպե՞ս ճիշտ ընդունել դեղորայքը. armeniamedicalcenter.am

Եթե Դուք տարբեր հիվանդությունների պատճառով՝ ալերգիա, շիզոֆրենիա, արթրիտ, խոցային խնդիրներ և այլն, դիմում եք զանազան դեղորայքային միջոցների ընդունման, բայց դրանք ոչ միշտ են օգնում, ապա պատճառն այն է, որ դեղերը ճիշտ չեն ընդունվում...

Թերապիա
Անցանկալի հղիություն. կոնտրացեպցիա
Անցանկալի հղիություն. կոնտրացեպցիա

Ընտանիքի պլանավորման հարցն անհանգստացնում է բոլորին անխտիր։ Իսկ դա նշանակում է, որ վաղ թե ուշ մեր առջև կկանգնի հակաբեղմնավորիչ միջոցների ընտրության խնդիրը։ Բայց ինչպես հայտնի է, հղիությունից պաշտպանվելու...

Առողջ կին Պերինատոլոգիա, մանկաբարձություն և ուրո-գինեկոլոգիա
ՀՀ ԱՆ. Մարտի 1-ից դեղատոմսով դուրս գրվող դեղերի ցանկերը
ՀՀ ԱՆ. Մարտի 1-ից դեղատոմսով դուրս գրվող դեղերի ցանկերը

2018 թվականի մարտի 1-ից Հայաստանի Հանրապետությունում գրանցված հակավարակային (այդ թվում հակաբիոտիկներ), հսկվող և հորմոն պարունակող դեղերը ձեռք բերելու համար անհրաժեշտ է բժշկական կազմակերպության կողմից տրված...

Դեղագործական շուկան Հայաստանում
«Ակվա Մարիս Էկտոին». նորարարական միջոց ալերգիկ ռինիտի կանխման համար
«Ակվա Մարիս Էկտոին». նորարարական միջոց ալերգիկ ռինիտի կանխման համար

Էկտոին. յուրահատուկ նյութի հիմքի վրա ստեղծված նորարարական միջոց ալերգիկ ռինիտի կանխման համար ՝ մեծերի և 2-ից բարձր տարիքի երեխաների համար...

«ՖԱՐՄԱ-ԴԵՐՄԱ» ընկերության առողջությանն ուղղված բնական բաղադրիչներով նորարարական արտադրանքները
«ՖԱՐՄԱ-ԴԵՐՄԱ» ընկերության առողջությանն ուղղված բնական բաղադրիչներով նորարարական արտադրանքները

Իտալական «ՖԱՐՄԱ-ԴԵՐՄԱ» ընկերությունը Հայաստանի շուկայում ներկայացնում է առողջությանն ուղղված բնական բաղադրիչներով իր նորարարական արտադրանքները...

Ջերմիջեցնող դեղերի կիրառումը բարձր ջերմության դեպքում. armeniamedicalcenter.am
Ջերմիջեցնող դեղերի կիրառումը բարձր ջերմության դեպքում. armeniamedicalcenter.am

Մարմնի ջերմաստիճանի բարձրացման պատճառները բազմազան են՝ տարրական մրսածությունից և վարակից սկսած մինչև ներզատիչ և անոթային համակարգի խնդիրներ: Բարձր ջերմությունը կարող է լուրջ վտանգ ներկայացնել...

Թերապիա
ՀՀ ԱՆ. Ամփոփվել են դեղերի, մոր և մանկան առողջության պահպանման ոլորտներում կատարված աշխատանքները
ՀՀ ԱՆ. Ամփոփվել են դեղերի, մոր և մանկան առողջության պահպանման ոլորտներում կատարված աշխատանքները

ՀՀ առողջապահության նախարարի տեղակալ Սերգեյ Խաչատրյանը տարեվերջյան ամփոփիչ մամուլի ասուլիսի ժամանակ անդրադարձ է կատարել Հայաստանի Հանրապետությունում դեղերի քաղաքականությանը...

Դեղագործական շուկան Հայաստանում
Սննդամթերք, որն ազդում է դեղորայքի արդյունավետության վրա. news.am
Սննդամթերք, որն ազդում է դեղորայքի արդյունավետության վրա. news.am

Դեղեր ընդունելիս որոշ մթերքներ չի կարելի ուտել, դրանք կարող են ո՛չ միայն նվազեցնել դեղերի ազդեցությունը, այլեւ կողմնակի ազդեցություններ առաջացնել, պարզել են գիտնականները...

Սնունդը և առողջությունը
Արդյո՞ք արդյունավետ ու անվտանգ դեղ է պարացետամոլը. news.am
Արդյո՞ք արդյունավետ ու անվտանգ դեղ է պարացետամոլը. news.am

Պարացետամոլի մասին, հավանաբար, բոլորն են լսել. այն աշխարհում ամենահաճախ գործածվող դեղերից է։ Արդեն 50 տարի է՝ պարացետամոլ կարելի է գտնել գրեթե բոլոր դեղատներում։ Բայց արդյո՞ք այն արդյունավետ է...

5 ըմպելիք, որոնցով չի կարելի դեղ խմել. news.am
5 ըմպելիք, որոնցով չի կարելի դեղ խմել. news.am

Մրգային հյութերն, իհարկե՛, օգտակար են ու շատ վիտամիններ են պարունակում, սակայն դրանցով դեղեր խմել խորհուրդ չի տրվում: Գիտնականների խոսքով հետեւյալ հինգ ըմպելիքները կարող են նվազեցնել դեղերի արդյունավետությունը...

Սնունդը և առողջությունը
ՑԻԿԱՏՐԻԴԻՆԱ հեշտոցային մոմիկներ, ԳԻՆԵՔՍԻԴ հեշտոցային մոմիկներ
ՑԻԿԱՏՐԻԴԻՆԱ հեշտոցային մոմիկներ, ԳԻՆԵՔՍԻԴ հեշտոցային մոմիկներ

ՑԻԿԱՏՐԻԴԻՆԱ® հեշտոցային մոմիկներ, ԳԻՆԵՔՍԻԴ հեշտոցային մոմիկներ...

Սննդային հավելումները մեծացնում են քաղցկեղի զարգացման ռիսկը. oncology.am
Սննդային հավելումները մեծացնում են քաղցկեղի զարգացման ռիսկը. oncology.am

Անվնաս համարվող այնպիսի նյութերի մակարդակի բարձրացումն օրգանիզմում իրենց թույլատրելի արժեքներից, ինչպիսիք են բետա կարոտինը, սելենը և ֆոլաթթուն, կարող է բերել քաղցկեղի որոշ տեսակների զարգացման...

Ուռուցքաբանություն
Իսլա Մինթ (Isla Mint)
Իսլա Մինթ (Isla Mint)

Իսլա Մինթ (Isla Mint)...

«Ֆրեզենիուս Կաբի Դոյչլանդ Գմբ» (Գերմանիա) ՀՀ-ում գրանցված պարէնտերալ սնուցման դեղերի ցանկը
«Ֆրեզենիուս Կաբի Դոյչլանդ Գմբ» (Գերմանիա) ՀՀ-ում գրանցված պարէնտերալ սնուցման դեղերի ցանկը

Դեղերը կարող եք ձեռք բերել «Ֆարմ Տրաստ» դեղատներից, որոնք գործում են հետևյալ հասցեներում...

ՍԱՅԼԵՆՍ – խռռացնելու դեմ միջոցների նոր սերունդ
ՍԱՅԼԵՆՍ – խռռացնելու դեմ միջոցների նոր սերունդ

Անմիջականորեն ազդում է խռռոցի պատճառի` փափուկ քիմքի հյուսվածքի վրա, ինչով ապահովում է արագ և երկարատև ազդեցություն առաջին կիրառումից...

Քիթ-կոկորդ-ականջ հիվանդություններ

ԱՄԵՆԱԸՆԹԵՐՑՎԱԾ ՀՈԴՎԱԾՆԵՐԸ